Hz. Ali ve vahiy kâtibi sahabelerin dışındaki meşhur hattatlar :

Bağdatlı İbn Mukle’nin geometri bilgisiyle yazının ana ölçülerini bir sistem olarak ortaya koymasından sonra yine Bağdat'ta yetişen Hattat Ali b. Hilal (ö.1032) hat sanatını geliştirmeye devam etti. Ali b. Hilal’dan 200 sene sonra, son Abbasi Halifesi Mustasım Billah'ın döneminde yaşayan Yakut El-Müstasımi'nin (ö. 1298) gayretiyle ise kaidelerle güzelleştirildi. Kendi zamanına kadar (H stili ile) düz olarak kesilen kalemi ilk defa çapraz olarak kesmiştir. Bu şekilde yazıya, özellikle de Aklam-ı Sitte'ye yeni bir nefes ve yeni bir açılım getirmiş, sanatta küçük bir nüansla çok ciddi bir değişim gerçekleştirmiştir.


5 - Abdullah Sayrafî: Yakut’un yolundan giderek bilhassa nesih yazılarında tekemmül vadisinde ilerlemiştir.

6 - Maraşlı Hayrettin: Maraşlı Hayrettin üstat, Şeyh Hamdullah’ın hocasıdır.

7- Amasyalı Şeyh Hamdullah (1437-1520): Murakaası (albümü) Topkapı Sarayı Müzesi Yazı Salonu'nda teşhirdedir. Padişah ll. Bayezîd’in hocası olan Şeyh Hamdullah "kıblet’ul-küttab" unvanı ile meşhurdur.
Osmanlı hat ekolünün kurucusu, hattatların kıblesi ve kutbu, okçuların şeyhi unvanlarıyla tanınan Şeyh Hamdullah 830-833 yılları arasında Amasya’da doğdu. Babası Mustafa Dede, annesi Hafîze Hâtun’dır. bir rivâyete göre Şeyh’in dedesi Rukneddin, bir rivâyete göre de babası Buhârâ’dan Amasya’ya göç etmiştir.

Şeyh Hamdullah’ın dünyâya gelişiyle ilgili güzel bir rivâyet vardır: Şeyh’in babası Mustafa Dede Amasya’da evlenme çağına gelince, kendisine erbâb-ı mükâşefeden bir veli: “Ey Dede, seniz tezevvüc edeceğin filân mahallede bir fakîrenin kızıdır. Ve andan gayrı değildir. Hemân anı al, sakın tereddüt etme” diyerek, tavsiyede bulundu. Bu mânevî işâret üzerine, Mustafa Dede yetim kızla evlendi. Bir müddet sonra o yaşlı azîz ile tekrara karşılaşınca, bu sözün hikmetini sordu. Pîr-i münir velî ellerini kaldırarak: “Ol fakîre-i sâlihenin yetîmesini vasiyyetim tutup aldın. Allâh Sübhânehu ve Teâlâ andan sonra sana veled-i sâlih vere ki, anın kemâlâtı ve meârif ve mehâsini meşhûr-ı her şehir, mezkûr-ı her derh olup, anın nâmı ilâ-yevmi’l-kıyâme-zinde ola ve ismi Hamdullah ola” diye duâ eder”. (2)

Bu samîmi, mütevazı mânâ erinin hayır duâsından bir müddet sonra Şeyh Hamdullah dünyâya gelir. (3)

O mes’ûd asır, Osmanlı devletinin idârî, siyâsî ve iktisâdî istikrar kazandığı bütün vatan coğrafyasında ilim ve sanatta Rönesans hareketlerinin başladığı bir devirdir. Böyle dört başı mâmur bir cemiyetin bünyesinden doğan büyük sanatkârımız, daha çocuk yaşından îtibâren hikmet ve san’at muhitlerine girmiş, mükemmel bir tahsil görmüşlerdir.

Şeyh Hamdullah, bir taraftan kendine ve cemiyetine faydalı olacak ilim ve hüneri tahsil ederken, bir taraftan da İslâmî îmâna bağlı bir ahlâk anlayışını, Zeynîye tarîkatı şeyhlerinden babası Şeyh Mustafa Dede’nin terbiyesine girerek kazanmış, hilâfet almıştır. Bu sebeple adı Şeyh olarak da yâd edilir. Onun vefâtından sonra Nakşıbendiye tarîkatı şeyhlerinden Emîr Buhârî Seyyid Ahmed Efendi’nin sohbetlerine devâm etmiştir.

Böylece zamânın âlim, sanatkâr ve velîleri, dâhî sanatkâr ve büyük insan rolünü alacak olan bir sîmayı müştereken hazırlamışlar ve insanlık âlemine hediye etmişlerdir.

Topkapı Sarayı Kütüphânesi Emânet Hazînesi 2862 numarada kayıtlı, Şeyh hattıyla, baş kısmı ve Ketebe sayfası eksik, on sekiz kıt’a, sülüs Halvetiye silsilenâmesi mevcuttur. Her sayfada iki satır sülüs, tarîkatnâme arasına nesih hadîs-i şerifler yazılmıştır. Müstakimzâde’nin Tuhfe’de, Nefeszâde’nin ed Gülzâr-ı Savab’da: “Şeyh Hamdullah, Mustafa Çelebi’nin birkaç kıt’ada tarîkat şeyhlerini yazmıştır. Çoğu hattatlar da bunu esas alarak silsilenâme yazmışlardı” diye bahsettikleri silsilenâme bu olmalıdır. Şeyh’in yazdığı bu meşâyih silsilesinin son halkasında adı geçen Mustafa Çelebi b. Sarıkadı, Hamdullah Efendi’nin şeyhi ve babasıdır. Sarıkadı Rükneddin Efendi de dedesidir.

Şeyh Hamdullah’ın Zeyniye tarîkatından hilâfet almakla berâber bâzı kaynaklarda Sühreverdiye (Gülzar, s. 50) ve Halvetiye tarîkatından gösterilmesi, Zeyniye’nin, Sühreverdiye tarîkatının bir kolu olmasındandır. Harîrîzâde: “Zeyniye tarikatı, Sühreverdiye ve Rifâiye tarîkatının birleştirir” (4) diyor. Halvetiye de bir noktada Sühreverdiye ile birleşir. Bu sebeple bâzen Şeyh’in intisap ettiği tarîkat, bâzen de ana tarîkat zikredilmiştir. Sarıkadızâde Mustafa Çelebi, ayrıca Halvetiye’den de icâzet almış olabilir.

İlk hat hocası Sufi Yahya Çelebi-zade Ali Çelebi olmuştur.Onun Fatih Sultan Mehmet’e katip olması üzerine Amasya’da Hayrettin Halil Çelebi hocalığında yazı eğitimini tamamlamıştır. Şeyh Hamdullah asıl gelişmesini Yakut Musat’sımi ve Abdullah Sayrafi’nin yazıları üzerinde yaptığı uzun çalışmalar sonucunda elde etmiştir.”Amasya’da, Hayreddîn Mar’aşî’den, hat san’atını nazarî ve âmeli olarak tahsil ettikten sonra, icâzet almış olan Şeyh Hamdullah asıl tekâmülünü Yâkût Musta’sımî ve Abdullâh-ı Sayrâfî’nin yazıları üzerinde yaptığı uzun mesâîler netîcesinde elde etmiştir. (5)

O sırada Amasya sancağında vâli bulunan Sultan Bâyezıd-ı Velî dahî Şeyh’in bu feyizli meclislerinin müdâvimi olmuş, ayrıca Şeyh’e sık sık evrâd, ezkâr ve kıt’alar yazdırarak hat san’atında yeni bir ufkun açılması için teşvik ve gayret sarf etmiştir. (6)

Beste yapabilecek kadar mûsikîye ve şiire vâkıf olan İkinci Bâyezid, Şeyh Hamdullah’tan da hat meşk ederek me’zun olmuştur. Bu münâsebetle aralarında mânevî râbıta husûle gelmiştir. (7) Bir zaman sonra Osmanlı tahtının sâhibi olacak olan Bâyezid-i Velî’nin iç bünyesinin teşekkülü, zararlı duygulardan arınarak şahsiyetini bulması, Şeyh ile Sultan arasındaki bu muhabbet ve teslimiyetin mahsûlüdür. Fâtih sultan Mehmed’in vefâtı ile Osmanlı tahtına oturan Bâyezid-i Velî, Şeyh Hamdullah’ı İstanbul’a dâvet eder. Bu dâvet üzerine İstanbul’a gelen Şeyh Hamdullah, saraya kâtip ve muallim, ayrıca Okmeydanı Okçular Zâviyesi’ne şeyh tâyin edilir. (8) Şeyh’e olan muhabbetinden, ona yakın olmak için meşkhâne tahsis eder. Bu târihten sonra yazdığı eserlerin ketebesinde ekseriya Kâtibü’s-Sultân Bâyezid Han unvânını kullanılır. Haftada iki gün saray dışında yazı meraklılarına meşk yapardı.

Şeyh gibi bir san’at dehâsının yaratıcı gücünü harekete getiren belki Bâyezid Han’ın ilme, sanata, bilhassa hat san’atına gösterdiği büyük alâkasıdır. Bir gün sohbet esnâsında, Bâyezid Han hazîneden yedi adet Yâkut yazısı çıkarıp: “Bu tarzdan gayrı bir vâdî ihtirâ olunsa idi iyi olurdu.” (9) şeklinde Şeyh’e tavsiyede bulunur. Bundan sonra çileli bir mesâî ile Şeyh Hamdullah’ın kendi üslûbunu ortaya koyduğu rivâyet edilir.

Büyük sanatkârın yeni üslûp yaratma yolundaki ıstırâbını, Müstakimzâde şöyle dile getirmektedir: “Şeyh Hamdullah geçmiş büyük üstatların ve Yâkût’un yazıların günlerce dikkatle inceledi. Onların yazı estetiğinde elde edemedikleri, yazının klâsik nisbetlerini, en güzel duruş ve satır üzerindeki âhengini, önce zihninde şekillendirdi. Fakat zihnine resmettiği güzel biçim ve âhengi kâğıt üzerine dökmekte güçlük çekiyordu. Bu yaratma ıstırâbı günlerce sürdü. İşte böyle son derece muzdarip olduğu bir anda Hızır aleyhisselâm zuhur edip elini tutarak, ona harfleri bir bir tâlim etti ve ıstırâbını hafifletti. Şeyh Efendi kısa zamanda hayâlinde yaşattığı yazı tarzını himmetle, Allâh’ın bir hediyesi olarak elde etti.” (10)

Hat san’atında ekseriyâ böyle teceddütler, beşerî gayret ve dehânın yanında ilâhî himmetle meydana gelmiştir.

Sarayın harem dâiresinde Kur’ân-ı Kerîm ve aklâm-ı sittede kıt’alar yazan Şeyh Hamdullah, haklı olarak sultanın husûsî hürmet ve ihsânına nâil olmuştur. Vazîfesi mukâbilinde aldığı otuz akçe gündelikten başka, Üsküdar muhîtinde kendisine ik, kâğıtlarını mühreleyenlere de bir köy timâr olarak tahsis olunmuştur. (11)

Şeyh ve Sultan arasında kadîm bir dostluğu dayanan bu yakınlık, bilhassa ulemâ arasında hoş karşılanmıyordu. Bu sızlanışları sezen Bâyezid Hand devrin büyük ilim adamlarını bir araya topladı. Şeyh’i de bu toplantıya dâvet etti. Sonra Şeyh’in hattıyla yazılmış olan Kelâm-ı Kadîm’i getirip, mecliste hazır bulunan ulemânın her birine temâşâ ve ziyâret ettirdi. Hayranlıkları sükûta varan ulemâya teveccühen Bâyezid: “Böyle bir hattât-ı muhterem ve kâtib-i mes’ûd-rakama mülûk-i mâziyyeden kimse mâlik olmamıştır” diyerek hattatlığın kutbu, feyiz saçan üstâdın kendi zamânında zuhûrundan duyduğu saâdeti dile getirdi. Daha sonra mecliste bulunan ulemânın bütün te’lif ve şerhlerini kemâl-i edeble önündeki rahlenin üzerine üst üste dizdi. Sonra da Şeyh’in yazdığı Kelâm-ı Kadîm’i alıp ulemâya: “Bu kitabı kitapların üstüne mi, yoksa altına mı koymak câizdir?” diye sordu. “Kur’ân-ı Azimüşşan üstüne kitap veyâ başka bir şey koymak nasıl câiz olur?” diye cevap verdiler. Sultan Bâyezid latîfe yolu ile ulemâyı ilzâm ederek: “Bu kişinin izâfet-i ihtirâmiyyesi katı çoktur. Hazret-i Kur’ân’ın kitâbetini bu kadar ihyâ etmiş bir fert yoktur. Bu kişiyi sizin tahtınıza nice iclâs edelim?” dedi. Böylece hüner ve ma’rifeti gönül tâcı yapmış sultan, ilim erbâbını da incitmeden bir hakîkatin zuhûruna sebep olmuşlardı. (12)

Şeyh’in aklâm-ı sittede birbirinden güzel eserleri san’at sâhasında intişâr ediyor, rağbet kazanıyordu. Bütün hattatlar Şeyh gibi, Şeyh vâdisinde yazmaya gayret sarf ediyorlardı. Kânûnî zamânının güneşi Ahmed Karahisârî istisnâ edilirse, Yâkut mektebi Şeyh’in üslûbu karşısında devrini tamamlamış bulunuyordu.

Şeyh Hamdullah ekolünde, aklâm-ı sittenin bütün nevîlerinde olgunluk çağı idrak edilmiş, Mushaf-ı Şerif, cüz, murakka’, kıt’a ve kitaplarda, yeni bir anlayışa hat sanatının en güzel örnekleri verilmiştir. Şeyh’in TSM, EH. 2083, 2084, 2086 numaralarda kayıtlı bulunan aklâm-ı sitte murakka’ları, altı nevî yazıdaki gelişmeyi gösteren en güzel eserleri arasında bulunmaktadır.

Şeyh Hamdullah’ın sanat hayâtında Amasya ve İstanbul olmak üzere iki safha vardır. Yâkut yazı tarzının hâkim olduğu (evâil) gençlik, başlangıç yazılarını Amasya’da, kendi yazı üslûbunu ortaya koyduğu eserlerini ise İstanbul’da vermiştir.

Şeyh Hamdullah ile berâber Mushaf kitâbetinde reyhânî yerine nesih yazı büyük ehemmiyet kazanmış; sahîfe nizâmı, satır araları en güzel ölçülerini bulmuş, Mushaf yazısına zarâfet, sâdelik devamlılık ve sevimlilik getirilmiştir. Şeyh mektebinde nesih yazısının insanda hayranlık ve hürmet uyandıracak derecede güzelleşmesi ve kolay okunan bir yazı nevfî olması, kitap ve Mushaf-ı Şerif yazısı olarak tercih edilmesine sebep olmuştur. Çünkü Kur’ân-ı Kerim’in resmedilmesinin hikmetlerinden biri de hatâsız ve kolay okunmasını sağlamaktır.

Ayrıca Şeyh mektebinde Mushaf metni bir çeşit yazıyla, nesihle yazılarak, metinde devamlılık ve okumada kolaylık sağlanmış, zamanla muhakkak, reyhânî veyâ aklâm-ı sittenin karışık olarak kullanıldığı Yâkût tertîbi Mushaf kitâbeti terk edilmiş, yerine bütün İslâm dünyâsında Şeyh üslûbu, nesih hatla mushaf yazma geleneği hâkim olmuştur.

Eserlerinin ekserîsini murakka’ ve kıt’a olarak vermiş bulunan Şeyh Hamdullah koltuklu sülüs nesih kıt’anın Türk zevkine uygun ölçü ve şeklini ortaya koymuştur. Kendinden sonra gelen bütün hattatlar şeyh kıt’alarındaki eb’ad, şekil, metin hattâ kâğıt rengine varıncaya kadar taklit etmişlerdir. Sözlükte: “yama, kâğıt parçası” gibi mânâlara gelen ruka, murakka’ veya murakkaa kelimesi İslâm Sanatlarında bir terim olarak birbirine yapıştırılıp, mukavva gibi olmuş kâğıdın üzerine yapıştırılmış hüsn-i hat numûnesi kıt’alardan meydana gelen albüme denir.

Yâkut Musta’simî’den sonra yaygınlaşmaya başlayan güzel yazı albümü, murakka’lar kıt’alardan meydâna gelir. Yazı gurubuna ve nev’ine göre ekseriyâ aklâm-ı sitte murakka’ı, sülüs-nesih murakka’ı, muhakkak-reyhânî murakka’ı, tevkî-rikâ’ murakka’ı diye isimlendirilir. Çoğu kere de uzun tutulan bir satır sülüs, muhakkak veyâ tevkî satırı altına iki, üç, sekiz, on satır nesih reyhânî veya rikâ’, satırları düz veya mâil bir şekilde yazılarak çeşitli eb’adlarda dikdörtgen bir mukavvâ üzerine yapıştırılır. Yanlarında kalan boşluklar (koltuklar) ve yazı etrâfı renkli kâğıt üzerine altın serpilerek (zerefşan), ebrû veyâ tezhiple süslenir. Bir araya getirilen kıt’alar klâsik usûlde ciltlenir.

Daha ziyâde sülüs nesih yazıların işlendiği ve kullanıldığı Şeyh mektebinde zamanla reyhânî ve tevkî terkedilmiş, muhakkak yazı besmele kitâbetinde rikâ, hatt-ı icâze adıyla hattat ketebelerinde ve ilmiye icâzetnâmelerinde ve kitapların ferağ sahîfelerinde sınırlı kalmıştır. Yâkûtâne yazıdaki durgunluk, Şeyh tavrında harflerin tenâsübü en güzel şekilde sağlanarak akıcılık, kıvraklık ve mûnislik getirilmek sûretiyle ortadan kaldırılmıştır.

HAMDULLAH’IN OKÇULUĞU
Hattatların piri Şeyh Hamdullah, “Şeyh” unvânını ok atıcılığından almıştır. Ok ve yay yapmakta meşhurdur. Şeyh Hamdullah iyi bir ok atıcısı olduğunu, 1100 adımlık atışıyla göstermiştir. Pehlivanlar arasında ok atış rekoru kırarak menzil sahibi üstat olmuştur.

Bu başarıları sebebiyle Padişah II.Bayezid tarafından Mahmud ve Hamza Dede’den sonra Ok Meydanı Atıcılar Tekkesi Şeyhliği’ne tayin edilmiştir.

Şeyh Hamdullah aynı zamanda iyi bir terzidir. Diktiği kaftanların dikiş yerlerini bulmakta zorlukta çekilirmiş. II. Bayezid’in şehzadeliği sırasında Şeyh Hamdullah kendi elleri ile diktiği ve hediye olarak verdiği kaftanda dikiş yerleri gizlenmiştir.
Ayrıca yüzücülükte Üsküdar’dan Sarayburnu’na geçebilecek kadar mâhir idi. (13)

SON YILLARI VE ÖLÜMÜ
Maddî ve mânevî arzular arasında muvâzeneyi çok iyi sağlamış bulunan Şeyh, bâzen derûnî bir iştiyakla, Akbaba ve Almedağı’ndaki ikâmetgâhında günlerce uzlete çekilir, zikir ve ibâdetle mütelezziz olurdu. Ekseriyâ bu bekâ âlemine açılan dünyâsından II. Bâyezid’in dâveti ile İstanbul’a inerdi. II. Bâyezid’in vefâtından sonra, Sultan Selim zamânında tamâmen inzivâya çekildi. İhtiyarlığında başının titremesine rağmen mübârek eli titremezdi. Gençliğinde yazdığı gibi metin ve güzel yazardı. Seksen yaşında yazdığı Kur’ân-ı Kerîm ketebesinde: “Sultan Bâyezid’in kâtibi olan hattatın saçları ağardığı ve yaşı seksen ve bidı’ olduğu halde bunu nasıl yazar insaf ile nazar et” (14) denilmektedir.

Selim Han’ın vefâtından sonra tahta geçen Kanûnî Sultan Süleyman, dede dostu Şeyh Hamdullah’ı saraya dâvet ederek hürmet ve îtibar etti. Kendisinden bir Kur’an yazmasını istemişse de, o yaşlılığını ileri sürerek bu hususta Muhyiddîn-i Amasî’yi tavsiye etmişti. Bu merâsimden kısa bir müddet sonra (926/1520) târihinde vefat eden Şeyh Hamdullah, Karacaahmed Mezarlığı’nda sırlandı. Müstakimzâde’nin kaydına göre kabir taşı, çok sonra Şâhin Ağa adında bir hattat tarafından yazılmıştır. Taşta: “Reîsü’l-hattâtîn Hamdullah el-Ma’rûf bi-ibni’ş-Şeyh rahmetüllâhi aleyh” yazılıdır. (15)

ESERLERİ
Şeyh Hamdullah ilim ve san’at dünyâmıza bilhassa altı nevî yazıda nâdide eserler vermiştir. Mîmârî’de tezyînî bir unsur olan celî yazılarla pek az meşgul olmakla berâber, İstanbul’da Fîrûz Ağa, Dâvud Paşa, İstanbul Beyâzid Câmii ile Edirne Bâyezid Camii kitâbeleri onun eseridir.

Kırk yedi aded küçük ve büyük boy Kur’ân-ı Kerîm, ceylan derisi üzerine bir mesâbih ve meşârik, Sûre-i Kehf, Evrâd-ı Şerîf ve binlerce murakka’ yazan Şeyh Hamdullah’ın İstanbul Üniversitesi Kütüphânesi’nde A. 6567, 6552, 6667, 6565 numarada kayıtlı, yazdığı Mushaf-ı Şerifler, Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’nde cüz ve murakka’attan ayrı, 402 numarada Kur’ân-ı Kerîm, Süleymâniye, Ayasofya Kütüphânesi’nde 10 numarada kayıtlı Kur’ân-ı Kerîm Topkapı Sarayı Müzesi III. Ahmed Kütüphânesi’nde 1996 numarada Fatih Sultan Mehmed için istinsah ettiği iki tıbbî eser, 5 numarada kayıtlı Kur’ân-ı Kerîm, Emânet Hazînesi’nde, 71, 148 numarada kayıtlı altı nevî yazıda murakka’ şeyhin yazı san’atında koyduğu estetik kâideler ve vasıfları hakkında bilgi veren en güzel örneklerdir.

Türk Milletine malolan Şeyh Mektebi, oğlu Mustafa Dede (ö. 945/1538) ve Dâmâdı Şükrullah HAlîfe ile devam etmiştir. Tespit edebildiğimiz 43 talebesi arasında Mehmed Handan, Ali b. Mustafa, Behram b. Abdullah, Hayreddin el-Kudsî (ö. 943/1536); Hüseyin Şah Çelebi, Sultan Korkut (ö. 919/1513); Mehmed b. Ramazan (ö. 979/1571); Receb b. Mustafa (ö. 958/1551); Mahmed Defterî (ö. 953/1546) ve Mustafa b. Nasûh önde gelenlerdir.

Şükrullah Halîfe’den sonra Şeyh ekolü, oğlu derviş Mehmed b. Şükrullah (988/1580); Hasan b. Hamza Üsküdârî (1023/1614); Hâlid Erzurûmî (1040/1630); Derviş Ali (1084/1673); Mustafa Suyolcu zâde (1097/1685); Hâfız Osman (1110/1698); Seyyid Abdullah (1144/1731); Hoca Mehmed Râsim (1169/1755) Efendi gibi meşhur hattatlar elinde devir devir işlenerek, XIX. asırda aklâm-ı sitte, bilhassa sülüs-nesih yazıları kemâl derecesine ulaşmıştır. (16)

Şeyh Hamdullah hattıyla bir nesîh sayfa (Ann Arbor, MI, Abdülhamid II koleksiyonu, nr. 197) Böylece, Şeyh Hamdullah’tan başlayarak XX. asra kadar müesseseleşmiş kültür ve san’atlarını bütün vatan sathına aynı şevk ve hamle ile yaygınlaştıran Osmanlı Türkleri güzel yazıyı san’atların efendisi mevkiine yükseltmişlerdir. (Bazı bilgiler M. Serin Hattat Şeyh Hamdullah isimli eserden kısaltılarak alınmıştır.)

8- Karahisarlı Şemseddin Ahmet Efendi (1468-1556): Ahmet Karahisarî İran hattatlarının tesirinden kurtulamamıştır. Sinan devrinde yetişen ve "şeş kalem“ yazının yüzünü ağartan Karahisarî’ye Yakut-ı Rûm da denmiştir.

1468 yılında Afyonkarahisar’da doğdu. Esedullah Kirmani'den hattı öğrendi. Celî ve sülüs halta ustalığının doruğuna ulaştı. Osmanlı İmparatorluğu'nun en parlak devri olan Sultan Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni devrinde yaşadı. Sultan Bayezid'in teşvikiyle Yakut Musta'sımi’nin yazılarını inceleyerek altı çeşit yazıyı yeni üslup ve karakterde yazdı. Müsenna adı verilen celî hatta eşi olmayan levhalar yazdı.

Kanuni Sultan Süleyman adına büyük boyda bir Kur'an-ı Kerim yazdı. Az sayıdaki eserlerinin bazıları Topkapı Sarayı Müzesi, Türk İslam Eserleri Müzesi, Süleymaniye Kütüphanesi ve Sakıp Sabancı Müzesi'nde yer almaktadır.

9 - Tacuddin Celâl: Süleymaniye Camii’nin kitâbelerinin yazılmasında Şeyh Hamdullah tarafından Kanunî’ye tavsiye edilen hattattır.

10 - Bursalı Şerbetçizâde İbrahim Efendi: Tarzı, Şeyh’in tavrı tutunduktan sonra devam edememiştir.

11 - Mustafa Dede: Şeyh Hamdullah’ın oğludur.

12 - Hüsameddin Hüseyin Şah: Şeyh’in pek sevdiği talebelerindendir.

13 - Şükrullah Halife: Şeyh Hamdullah’ın damadı olup, Hamdullah’tan sonra üstatların üstâdı olmuştur.

14 - Pîr Mehmet: Şükrullah’ın oğludur.

15 - Kırımlı Abdullah Efendi: Pîr Mehmet ve Mustafa Dede’nin talebesidir.
Kırım'dan geldi. Mustafa Dede'nin oğlu Derviş Mehmed'den sülüs ve nesih hattı öğrenerek icazet aldı. Adı Kanuni Sultan Süleyman döneminde parladı. Yeni bir yazı tarzı icat etmek istedi. Sülüs yazıda Ahmed Şah Tayyib'in tarzına benzer bir yol benimsedi. Nesih yazıda sin harfinin dişlerini keskin  ve yüksek yapıyordu. Fakat sonunda başarılı olamadığı gibi eski uslübunu da bozdu.

Soyadından Tatar asıllı olduğu anlaşılıyordu. Müzik merakı vardı, tambur çalardı. Bir gece rüyasında ölümünün yaklaştığını gördü. Eyüb'e giden yol üzerinde, Emir Buharı Türbesi civarında kendine hır mezar kazdı. Mezar taşına Arapça bir ibare yazdıktan sonra altına adını yazdı. Tarih olarak da 99 rakkamını yazdı. Üçüncü rakamını boş bıraktı. Üçüncüsü ne olacak diye soran oğrencisne "Bu kadar öğrencim var, içlerinden yazacak biri bulunur" dedi. Gerçekten de h.999 (1590) yılında öldü.

16 - Abdülkerim Halife

17 - Belgradlı Feyzullah Efendi

18 - Üsküdârlı Hasan Çelebi: Karahisarî’nin mânevî evlâdıdır.

19 - Erzurumlu Halid: Hasan Çelebî’nin talebesidir.

20 - İmam Mehmet

21 - Seyyid Kasım Gubari : Şerif Abdullah'dan sülüs ve nesih yazıyı öğrendi. Bir pirinç tanesinin üzerine İhlâs Suresi yazdığı için kendisine Gubari denirdi. Sultan Ahmet Camii'ni süsleyen Celi yazılarının tümü ona aittir. 1634'te vefat etti.


22 - İmad [1533 / 1615] : Türk yazı tarihinde pek önemli bir yeri olan hattatın, İran kaynaklarında adının genelde Mir İmad olarak geçtiğini biliyoruz. İran kaynakları, 1024/1615’te öldüğünü ve altmış üç yıl yaşadığını kabul ettiklerine göre, Kazvin’de 961/1553-54’te doğduğu anlaşılan bu büyük nesta’lik ustası gençliğinde yazıyı, Molla Mehemmed Hüseyn-i Tebrizi’den öğrendi.

İmad’ın icazet aldıktan sonra hacca ve Osmanlı ülkesine gittiği rivayet edilir. Tekrar İran’a döndükten sonra Safeviler’in başkenti İsfehan’a giden ve orada Büyük Şah Abbas’ın hizmetine giren hattat, büyük lütuflara mazhar oldu. Yazdığı eserlerle adı İslam dünyasının her yerine yayıldı. Fakat bu şöhreti sarayın bir diğer hattatı Ali Rıza-yı Abbasi tarafından kıskanıldı. Dönen entrikalara kapıldığını zannettiğimiz Şah Abbas da İmad’a karşı soğuk davranmağa başladı. Elde kesin deliller olmamakla birlikte kaynakların genellikle kabul ettiklerine göre güya hattatın Sünni mezhebine mensub oluşu, aleyhindeki dedikoduları şiddetlendirdiği gibi Şah’ın da düşmanlığına sebep oldu. Neticede Nesta’lik’in bu dahi ustası 1024/1615’te İsfehan’da katledildi. Ölümü İran, Hindistan ve Osmanlı ülkelerinde büyük üzüntü meydana getirdi. Hattat Hint-Türk imparatoru Cihangir, onun hatırasını taziz maksadıyla dini bir tören düzenledi. Keza Cihangir’in ‘Eğer İmad’ı bana verselerdi ben de ağırlığınca altın cevahir verirdim’ dediği rivayet edilir.

İmad’ın katlinden sonra yakınlarının bir kısmı Hind’e gitti; hemşehrizadeleri ise Türkiye’ye gelip yerleştiler.

İmad çok çalışkan bir sanatkardı.Talebeleri onu adeta bir şeyh gibi düşünürler, hatta kerametine inanırlardı. O daha gençliğinde büyük bir şöhrete ulaştı ve adı her tarafa yayıldı. Yazılarının altınla satın alındığı rivayet edilen İmad, yazıda, önce Mir Aliyy-i Herevi’nin yolunu takib etti, fakat İsfehan’a gittikten sonra Baba Şah-ı İsfehani’nin kıt’alarını ele geçirdi ve onun üslubunu benimsedi. Ömrünün son on senesinde ise Mir Aliyy-i Herevi ile Baba Şah-ı İsfehani’nin ustalığını, sanat anlayışını mezcederek öyle bir üslub meydana getirdi ki nesta’lik, artık güzelliğinin şahikasına ulaştı ve böylece İran Nesta’lik Ekolü kuruldu. Bu tarihten sonra İran hattatları artık İmad’ın kurduğu bu ekolün yolunu takibe başladılar.

İmad’ın şöhreti İslam dünyasına yayılınca nesta’lik hattatları, onun, elde edebildikleri yazı örneklerine bakarak yazılarına istikamet vermeğe başladılar. Osmanlı ülkesinde de hattatlar bu yeni üslubu benimsediler ve böylece bu hat 1008/1600 yılından itibaren bizde de bir sanat yazısı haline döndü. Bunda başlıca rolü İmad oynadı. Onun sanatı, Türkiye’ye ilk önce, Türk talebelerinden biri olan Buharalı Derviş Abdi vasıtasıyla geldi. Üslubunun yayılmasında ikinci faktör de eserlerinin örnek olarak kabul edilmesiydi.

Şüphesiz şunu da söylemeden geçemeyeceğiz ki Türk hattatları daha önce diğer tanınmış İranlı hattatları biliyorlar ve onların yolunda yürüyorlardı. Bu durum İmad devrinde de az çok böyleydi. Fakat o, sanat meydanına çıkınca, diğerlerini geri planda bıraktı ve en büyük usta telakki edildi.

Onun, kitap, risale, murakka, kıt’a, meşk ve karalama olarak eserleri çoktur. Bunların ekserisi İran, Hindistan ve Türkiye kütüphanelerindedir.

23 - Buharalı Derviş Abdi

24 - Derviş Ali: İmam Mehmet ve Erzurumlu Halid’den icâzet almıştır. Doğum tarihi kesin olarak bilinmeyen ve Türk hat sanatının en önemli isimlerinden olan Derviş Ali, Yeniçeri Aağalarından Hüseyin Ağa tarafından yetiştirildi. Sülüs ve nesih yazıyı Halid-i Erzurumu’den meşketti. Şeyh Hamdullah üslubunun en önemli temsilcilerinden olan sanatkâr 1673′te İstanbul’da vefat etti ve sur dışında defnedildi. Hattatın maharetini bütün özellikleriyle gösteren bu Mülk Suresi, hâlen Topkapı Sarayı Müzesi’nde muhafaza ediliyor.

25 - Nefeszâde İsmail Efendi.

26 - Suyolcuzâde Eyyubî Mustafa: Derviş Ali’nin talebesidir

27 - HÜSEYİN BİN RAMAZAN : Hayatı hakkında tam bir bilgiye sahip bulunmadığımız hattatlardan olan Hüseyin bin Ramazan, 17. yüzyılda yaşadı. Sanatkâr, bugün İstanbul’daki Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’nde muhafaza edilen bu karalama albümünde sülüs yazı çeşidini kullanıyor. Hüseyin Bin Ramazan’ın karalamaları ebrularla çerçevelenmiş ve kitap şeklinde hazırlanmış olan albüm, bordo renkli deriyle ciltlenmiş.

28 - Hafız Osman Efendi: (Hafız Osman bin Ali-1642-1700 m.,?-1112 h.) 
Osmanlı Devletinde yetişen âlim, velî ve büyük hattatlardan. 1642 (H.1052) senesinde İstanbul''da doğdu. Babası, Haseki Câmiinin müezzini Ali Efendi idi. Zamânının hat üstâdı olması sebebiyle, ilmî yönden çok hattatlığı ile meşhûr oldu. Osmanlı Devletinin en meşhûr hattâdı Şeyh Hamdullah Efendiden yüz sene sonra gelip, onun gibi yeni bir çığır açtığı için; "Şeyh-i sânî" (İkinci şeyh) nâmıyla anıldı. 1698 (H.1110) senesinde İstanbul''da vefât edip, müdâvimi olduğu Kocamustafapaşa''daki Sünbül Efendi Dergâhı bahçesinde defnedildi.

Küçük yaşta, Allahü teâlânın yüce kitabı Kurân-ı kerîmi ezberleyen Osman Efendi, Hâfız Osman nâmıyla anılmaya başlandı. Küçücük yaşında Kur''ân-ı kerîme saygısı ve edebi ile dikkatleri çekti. Sadrâzam Köprülüzâde Fâzıl Mustafa Paşa tarafından himâye edildi. Kur''ân-ı kerîm yazısına istidât ve hevesi dikkate alınarak, hat ustalarından Derviş Ali Efendiden ders alması temin edildi. Derviş Ali Efendi kendisinin yaşlılık devresinde olması sebebiyle böyle kâbiliyetli bir talebeyi oyalamak istemedi. Kendi talebelerinin ileri gelenlerinden olan Suyolcuzâde Eyyûblu Mustafa Efendiye havâle etti. Suyolcuzâde'den, aklâm-ı sitte adı verilen; sülüs, nesih, muhakkak, reyhânî, tevkî ve rik'a adındaki altı çeşit yazı şeklini öğrendiğine dâir icâzet aldı. Bu sırada on sekiz yaşındaydı. 1659 (H.1070) senesinde Şeyh Hamdullah'ın yazı stilini zamânında en iyi bilen hattat Nefeszâdeİsmâil Efendiye talebe oldu. Yeniden "Elif-be"den başladı. Şeyh Hamdullah'ın yazı üslûbunun bütün inceliklerine vâkıf oldu. Yazıları Şeyh Hamdullah'ın yazılarına o kadar benzerdi ki, işin mütehassısı olan kimseler bile, imzâsız yazıların kime âit olduğunu ayırt edemezlerdi.

Hâfız Osman, kırk yaşına kadar Şeyh Hamdullah'ın usûlünde yazı yazmaya devâm etti. 1679 (H.1090) senesinde sülüs ve nesihte kendi usûlünde eserler vermeye başladı. Şeyh Hamdullah'ın yedinci asır hattatlarından Yâkut-ül-Musta'sımî'yi unutturduğu gibi, Hâfız Osman'ın ünü de beş sene gibi kısa bir süre içerisinde Şeyh Hamdullah'ı insanların zihninden sildi. Hat'tan (güzel yazıdan) bahsedilen her yerde Hâfız Osman akla gelirdi. Devrin ileri gelen hattatlarından Ağakapılı İsmâil Ağa, Hâfız Osman Efendinin üstünlüğünü kabûl ederek; "Hüsn-i hattı biz bildik, Osman Efendi yazdı" derdi. Zamânın pâdişâhı Sultan İkinci Mustafa Han'a 1694 senesinde hat dersleri vermeye başladı. Hâfız Osman Efendi, Pâdişâhın arzu ettiği yazıları yazar, Pâdişâh da o yazıları taklîd ederdi. Hâfız Osman Efendi yazı yazarken, Pâdişâh hokkasını tutardı. Sultan Üçüncü Ahmed Hân da, Hâfız Osman'ın hat dersi verdiği talebeleri arasındaydı.

Sünbül Efendi dergâhı şeyhlerinden Seyyid Alâeddîn Efendiden aldığı ilim ve feyzle, kalbini tasfiye ve nefsini tezkiye eden Hâfız Osman Efendi, ilim ve ibâdette zühd ve takvâda çok ilerlemişti. Hâl ve hareketlerini, ahlâk ve tabiatını Allahü teâlânın emrine, Resûl-i ekremin sünnet-i şerîfine uydurmakta büyük mesâfeler kat etmişti. Her hafta Cumâ günleri Sünbül Efendi dergâhına gider, dervişlere zikir esnâsında nezâret eder, onlara yol gösterirdi. Zikir esnâsında kendisinden geçer, koynuna koyduğu varaklar hâlindeki yazılar, ortalığa yayılırdı. Üzerinde fevkalâde güzellikte yazılar bulunan bu varaklar, orada bulunanlar tarafından toplanır, daha sonra Hâfız Osman'ın müsâdesiyle arzu edenlere dağıtılırdı. İhtiyâcı olan dervişler, kendisine verilen varak'ı satarak ihtiyâcını görür, ihtiyâcı olmayan da bereketlenmek için o varak'ı saklar, evinin en güzel köşesine asardı.

Hâfız Osman Efendi, gâyet mütevazı ve cömertti. Allahü teâlânın bir kulunu memnun etmekten bir müslümanın işini görüp, duâsını almaktan çok hoşlanırdı. Meşk (Hat) dersi almak için gelen hevesli ve istidâtlı olan herkesle ilgilenirdi. Pazar ve Çarşamba günleri umûmî ders yapardı.Bir gününü zenginlere, bir gününü de fakirlere ayırmıştı. Cumâ günleri Sünbül Efendi Dergâhına giderken evinden erken vakitte çıkar, yolu üstünde, elindeki yazısını tashîh ettirmek için bekleyen talebelerle tek tek ilgilenirdi. Bekliyeni gördüğünde hemen atından iner, yol üstündeki bir taşa oturur, gerekli düzeltmeyi yapardı. Talebelerinin özürlerini kabûl eder, onları sıkıntıya sokmazdı. Birgün talebelerinden biri peşi sıra geldi. Tâkib edildiğini anlayan Hâfız Osman Efendi, dönüp ona ne arzu ettiğini sordu. O da, rahatsızlığı sebebiyle birkaç gündür dersine gelemediğini, meşkini tashîh ettirmek için de fırsat bulamadığını söyledi. Osman Efendi, talebenin özrünü kabûl edip, hemen atından indi. Yol üstünde bir taşa oturup, gerekli tashîhi yaparak talebenin gönlünü ve hayır duâsını aldı.

Hâfız Osman Efendinin bu hâlleri pâdişâh hocası olduktan sonra da değişmedi. Aynı tevâzu ve aynı alçak gönüllülüğü devâm etti. Eline geçen malı Allah yolunda, fakir fukarâya harceder, kendisi eski hâlinde devâm ederdi.

Hâfız Osman Efendi, vakitlerini bir an boş geçirmez, ya ilim öğrenmekle, ya ibâdet etmekle, ya ilim öğretmekle, veya hat dersleri vermekle geçirirdi. Elinin alışkanlığının bozulmaması için hergün mutlakâ yazardı. Hacca giderken de her konaklayışta yazı yazmış, el alışkanlığının bozulmamasına çok dikkat etmiştir.

Ömrünün sonuna doğru hastalanıp felç hâli vâki oldu. Pâdişâh bizzat ilgilenip, kendi doktorlarını gönderdi. Yapılan tedâvi neticesi, Allahü teâlânın izniyle nisbî şifâ bulup üç sene daha yaşadı. Meşk çalışmalarına ara vermeden, hastalığında bile devâm etti.

Vefât etmeden önce, en son dersini Yedikuleli Emîr Efendiye verdi. Emîr Efendinin İmâm-ı Zeynelâbidîn hazretlerinin bir şiirinden; "Ve eykane ennehû yevm-el-firâk" (O, onun ayrılık günü olduğunu kat'î olarak bildi) mısra'ı üzerindeki hat çalışmasını tashîh edip, düzeltti. İki saat sonra vefât eyledi. Sünbül Efendi Dergâhı bahçesinde defnine müteâkib imâm efendi telkîn vermek için kalkınca, orada bulunan zamânın evliyâsından Sipâhi Mehmed Dede, hemen müdâhale edip; "Hacı Efendi, zahmet çekme! Merhûmun işi çoktan tamam oldu. Rûhu illiyyîne yükseldi. Hak teâlâ şefâatini müyesser eyleye!" dedi.

Kırk sene boyunca durup dinlenmeden çalışan Hâfız Osman Efendi; yirmi beş Mıshaf-ı şerîf, çok sayıda En'âm-ı şerîf, Delâil-i hayrât, yazı kıt'aları, karalamalar, murakka''lar yazdı. Bir gece rüyâsında Resûl-i ekrem efendimizi görmekle şereflenerek aldığı emir üzerine, ilk defâ levha şeklinde Hilye-i seâdet'i yazdı. Bu hilyelerde Resûl-i ekremin şemâil-i şerîflerini, mübârek yüzlerinin şekillerini, hazret-i Ali'nin rivâyetine göre târif etti. Asırlarca elden ele duvardan duvara dolaşan Hilye-i seâdet levhaları, cemâl-i Resûlullaha âşık insanların yetişmesine vesîle oldu. O'nun mübârek şemâil-i şerîflerini geceleri rüyâlarında, gündüzleri âşikâre gören bu mübârek insanlar, Hâfız Osman Efendiye binlerce duâlar gönderdiler.

Hattat Osman Efendi, özenerek, bütün ustalığını kullanarak şânına lâyık edep ve saygıya riâyet ederek yazmış olduğu Mıshaf-ı şerîfleri; zamânın en usta nakkaş ve tezhibçilerine teslim ederdi. Onlar da aynı edep ve saygı içerisinde vazifelerini icrâ ederler, asırlara mâl olacak, binlerce Müslüman tarafından kopya edilip yazılacak, milyonlarca Müslüman tarafından okunacak şâheserler vücûda getirdi. Hâfız Osman Efendinin eserlerini, yeğeni Bayrampaşa türbedârı Hâfız Mehmed Çelebi ve Ahdeb Hasan Çelebi gibi tezhib ustaları süslerlerdi. İstanbul'un, zamânın hilâfet merkezi olması sebebiyle, Hâfız Osman hattı ile basılan Kur'ân-ı kerîmler bütün dünyâya yayıldı. Hâfız Osman Efendi de bütün dünyâda rahmetle anıldı.

Birçok talebe yetiştiren Hâfız Osman Efendi, hiçbir talebesinden ücret almaz, bilakis talebesinin kâğıt ve kalem ihtiyâcını da kendisi tedârik yoluna giderdi. Kendisinden icâzet alan talebe, tam bir ahlâk ve edep numûnesi olarak mezûn olurdu. Hâfız Osman Efendinin, elli civârında talebesi kitaplarda kaydedilmiştir. Yedikuleli Seyyid Abdullah Efendi,Anbârîzâde Derviş Ali Efendi, Hasan Üsküdârî, Bursalı Mehmed Efendi, Kürtzâde Bursalı İbrâhim, Derviş Mehmed Kevkek ve Yûsuf-i Rûmî, Hâfız Osman Efendinin ileri gelen talebeleri arasındadır.

1) Tuhfe-i Hattâtin; s.301
2) Hat ve Hattâtân (Habib Efendi), İstanbul 1305, s.121
3) Sicilli Osmânî; c.3, s.421
4) Sefînet-ül-Evliyâ; c.3, s.297
5) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; (49. Baskı) s.1084
6) Kâmûs-ül-A''lâm; c.3, s.1914
7) İslâm ÂlimleriAnsiklopedisi; c.16, s.357

Hafız Osman hattıyla“ yazılan Kur’an-ı Kerim’ler bugün bile aranan eserlerdendir. Hatta mevcut Kur’an-ı Kerim'lerin çoğunun Hafız Osman hattıyla yazıldığını rahatlıkla söyleyebiliriz.
Meşhur "vav çekme" hikâyesi de Hafız Osman’a atfedilir. 

29 - Hezarfen Mehmet Efendi: Hafız Osman’ın talebelerindendir.

30 - Şair Süleyman Nahifî Efendi: Hz.Mevlânâ’nın Mesnevîsini aynı vezinde nazmen tercümede muvaffak olan şair Süleyman Nahifî Efendi de yazıda Hafız Osman Efendi’den kemale ermiştir.

31 - Sultan lll.Ahmet: Hafız Osman’ın talebelerindendir. 1703′le 1730 yılları arasında yaşayan Üçüncü Ahmed, Osmanlı İmparatorluğu’nda batılılaşma hareketlerinin başladığı devirde tahta geçti. Edebiyat ve bilhassa hat sanatı üzerine çalışmış ve devrinin ünlü hattatı Hafız Osman’dan icazet almıştır. Lâle Devri’nin padişahı olan Üçüncü Ahmed’in hatt-ı humayunları da hat ve tezhip sanatı bakımından çok büyük değer taşırlar. Hükümdarın kendi çektiği bu tuğra, bugün Topkapı Sarayı’nda muhafaza ediliyor.

32 - Sultan ll.Mustafa: Hafız Osman’ın talebelerindendir.

33 - Çinicizâde Abdurrahman Efendi: Hafız Osman Efendi’nin kalemlerini açmak hizmetiyle haklı iftihara kavuşanlardandır.

34 - Cezzar Abdullah Efendi: İmam Mehmet Efendi’nin çömezidir.

35 - Ramazan Efendi: Cezzar Abdullah Efendi’den icazet alan Ramazan Efendi, dört yüz Mushaf-ı Şerif yazmıştır

36 - İSMAİL DERDİ :1690 tarihli bu levhada tek ve çok tanrılı pekçok dinin geçmişinde yer alan ve Kur’an-ı Kerim’de de geçen Esháb-ı Kehf sözkonusu edilmektedir. ‘Yedi uyurlar’ olarak bilinen Yemliha, Mekselina, Misliha, Mernuş, Debernuş, Şazenuş, Kefeştatayuş ve köpekleri Kıtmir’in isimleri bu levhada gemi biçimi verilerek yazılmış; altın, siyah ve yeşille renklendirilmiştir. İsmail Derdi’nin bu levhası Topkapı Sarayı’ndadır.

37 - Hafız Halil: Ramazan Efendi’nin halefidir.

38 - Hafız Ahmet: Hafız Halil’in halefidir.

39 - Yedikuleli Seyyid Abdullah Efendi: Abdullah Bin Seyyid Hasan Haşimi (Seyyid Abdullah)
Hafız Osman’ın 1112 h.,1700 m.Yılında vefatından sonra Yedikuleli Seyyid Abdullah Efendi “üstat-ı ekber” sayılır.Sultan lll.Ahmet, Yedikuleli’yi daima manevî iltifatlarıyla ve bol ihsanlarıyla taltif eder. Padişaha teşekkürlerini sunmak için yazdığı Kur’an-ı Kerim çok nefistir. (“Bu kıymetli eser hâlen İstanbul Üniversitesi Kütüphanesinde kıymetli yazmalar içinde saklıdır.” Prof. Dr.Süheyl Ünver, Türk Yazı Çeşitleri, 1953, İstanbul,s.8)
İstanbul da YEDİKULE de dünyaya gelmiştir,doğum tarihi bilinmemektedir. Babasının adı Seyyid Hasan Elhaşimidir.Aynı zamanda iyi bir hattat olan babası YEDİKULE kapısı içerisinde İMRAHOR CAMİİ ŞERİFİ'in imamı idi.Seyyid Abdullah sonradan babasının yerine geçerek ömrünün sonuna kadar İmrahor Camiinde imamlık yapmıştır.
     Devrin nadir yetiştirdiği hattatlardan HAFIZ OSMAN EFENDİ den H.1098(M.1686) tarihinde yazı meşketmeye başlayıp H.1102(M.1690) tarihinde,kırk ayda,yazdıklarına imza atmasına izin verilerek büyük bir kalabalık huzurunda icazetnamesini aldı.Altı çeşit yazıda tahbilini tamamladıktan sonra güzel yazı yazmakta mucize denecek bir mükemmelliğe erişti.Hayatında 24 KUR'AN_I KERİMyazmıştır ki bunlardan ikisi Sultan III. Ahmet'in emriyledir.Osmanzade Taib Ahmet Efendinin Meşarik-i Şerif tercümesini de aynı Padişah'ın emriyle yazmıytı.Bin kadar EN'AM,EVRAD,KIT'ALAR,MURAKKALAR ve HİLYE_İ ŞERİFELER yazmaya muvaffak olmuştur ki bunlardan çoğu Nuruosmaniye Kütüphanesine vakfedilmiştir.Yedikule'li ayrıca pek çok öğdrenci yetiştirmiştir.
     Kendisi sık sık Padişah'ın iltifatlarına mazhar olurdu.Bu arada SAKAZADE MUSTAFA EFENDİ'den boşalan Yeni Saray Hat Hocalığına tayin edildi.Bir gün Padişah'ın huzurunda Yedikuleli'nin kullandığı mürekkebin çok saf ve mükemmel olduğundan bahsetmişler,bu iddianın doğru olup olmadığını tahkik etmek üzere Parişah tadafından bir teberdarın memur edildiği, onun da Yedikuleli hocanın önünde ders alacakmış gibi çöküp  önünden hokkasını aldığı ve ne maksatla geldiğini anlattıktan sonra hokkayı onun mührüyle mühürleterek Padişah'a götürdüğü meşhurdur.İddianın doğru olduğu böylece anlaşıldıktan sonra hokkanın ağzı altınla kapatılıp nadide kumaşlar ve türlü hediyelerle SEYYİD ABDULLAH EFENDİ'YE iade edilmiştir.
     Zamanın ileri gelenlerinden bir zatın sorması üzerine hocası HAFIZ OSMAN'ın Yedikuleli'yi göstererek:"Seyyid Çelebi budur,benden iyi yazar"dediği dillere dolaşmıştır.Bu cevap üzerine orada bulunan Seyyid Abdullah "utancımdan neredeyse kalem gibi ikiye bölünecektim" demiştir.
     Seyyid Abdullah tütün kullanmaz,içki içmezdi.Çok ve çabuk yazar,yazı yazanların hayranlığını toplardı.Halvetiye tarikatına girmişti.Hazreti Peygamber sülalesinden olduğu için SEYYİD ünvanını taşır,YEŞİL SARIK sarardı.H.1144 (M.1731) de Hz.Peygamber'in vefat ettiği yaş olan 63 yaşını tamamlayınca bu fani dünyaya gözlerini yumdu,anası ile babasının yanına gömüldü.Oğlu ABDÜLHALİM EFENDİ de iyi bir hattattı.
     Yedikule'li Seyyid Abdullah Efendi'nin yazdığı Kur'an ları çoğu zaman RUGANİ ÜSKÜDARİ ALİ ÇELEBİ tezhib etmiştir.Bu zat Hacı Yusuf-u Mısri'nin talebesidir.
kaynak: TÜRK HATTATLARI ; Şevket RADO/Shf;136-137

40 - Eğrikapılı Râsim Efendi: İstanbul'un Eğrikapı semtinde doğdu. Babası Eğrikapı'da Molla Aşkî Câmii İmamı hattat Yûsuf Efendi'dir. Bu sebeple Eğrikapılı Çelebi, İmamzâde Mehmed veyâ Hoca Mehmed Râsim diye bilinir. İlim tahsili esnâsında babasından yazıya başladı ise de aklâm-ı sitteyi Yedikuleli Seyyid Abdullah Efendi'den öğrenerek on sekiz yaşında iken mez'un oldu. Yazıdaki başarılarıyla emsâli arasında temâyüz etti. Halvetî tarîkatina müntesip idi. 1126/1714'de Galata Saray-ı Hümâyun'u yazı hocalığına tâyin edildi. Sultan III. Ahmed'in takdir ve ihsanlarına nâil oldu. 1150/1737'de cazîfesi Yeni Saray hat hocalığına nakledildi ve Saray Kâtibi oldu.Şeyh vâdisinde hocası kadar kudretli bir hattat olan Râsim Efendi, tamamlayamadığı pek çok Kur'ân-ı Kerîm yanında, altmış adet mushaf, binlerce enâm ve Kehf-i Şerif ve hilye-i şerif, delâil ve şeş kalemde murakkat yazdı. Eserlerini ekseriyâ Haydarpaşalı İbrâhim Çelebi, Süleyman Çelebi, Bursa'lı Abdurrahman Çelebi, Sultan Selim'li Reşîd Mustafa Çelebi tezhip etmişlerdir.

Nesta'lik hattını da talebesi Kâtipzâde Mehmed Refî' Efendi'den meşkederek icâzet aldı.

Mahmud Han'ın vâlidesi tarafından Galata Azapkapısı'nda yaptırılan sebil, çeşme ve mektebin kitâbelerini Mehmed Râsim Efendi yazmıştır.

Talebesi Müstakimzâde'nin Tuhfe'de kaydettiği bazı meşhur talebeleri şunlardır:

Mehmed Saîd b. Ahmed (ö. 1134/1722); Mehmed Kâzım b. Mustafa (ö. 1139/1726); Mehmed Hıfzî b. Süleyman (ö. 1144/1731); Hasan Müzehhib (ö. 1145/1732); Şeyh Abdülkâdir b. Abdullah (ö. 1163/1750); Abdullah b. Mustafa (ö. 1151/1738); Seyyid Mehmed (ö. 1160/1747); Abdullah b. Mehmed Sâlih (ö. 1164/1751); Sâlih el-Hâfız (ö. 1165/1752); Süleyman İzzî b. Halîl (ö. 1166/1753); Süleyman Râcî b. Yûsuf (ö. 1168/1755); Mustafa b. Abdülbâkî (ö. 1170/1756); Mîr Mustafa Nâil b. Mehmed (ö. 1175/1761); Halil Paşa b. Yörük Hasan Paşa (ö. 1171/1758); Ali b. Mûsâ (ö. 1171/1757); Seyyid Mehmed Saîd b. Mûsâ (ö. 1172/1759); Ömer b. Ya'kûb (ö. 1172/1758); Mîr Abdülbâkî b. Mustafa (ö. 1173/1759); Ahmed b. Abdullah (ö. 1174/1761); Ahmed Paşa b. Osman Paşa "Râtib Ahmed Paşa" (ö. 1175/1761); Mehmed b. Hasan (ö. 1176/1763); Ahmed b. Mehmed (ö. 1177/1764); Seyyid Mehmed Hâşim (ö. 1177/1763); İbrâhim b. Osman (ö. 1177/1763); Şeyh Abdürrahman b. Abdullah (ö. 1178/1764); Ali Râkım b. Abdullah (ö. 1178/1764); Mustafa b. Ali (1179/1765); Ahmed Hâmid b. Mustafa b. İsmâil (ö. 1181/1768); Ahmed Hıfzî b. Mehmed (ö. 1181/1767); Şeyh Hasan b. Hasan (ö. 1181/1767); Mehmed Refîî b. Mustafa (ö. 1182/1768); Ahmed Münîr Bahâeddin b. Mehmed (ö. 1183/1769); Derviş İbrâhim b. Hasan (ö. 1184/1770); Şeyh Mehmed Emîn b. Ali (ö. 1184/1770); Halîl b. Mehmed (ö. 1186/1772); Mehmed b. Mustafa (ö. 1189/1775); Seyyid Mehmed Emîn b. İbrâhim (ö. 1189/1775); Mehmed b. Mustafa (ö. 1189/1775); Seyyid Mehmed Emin b. İbrâhim (ö. 1189/1775); İsmâil Enverî b. Mustafa (ö. 1189/1775); Mehmed b. Mustafa (ö. 1190/1776); Şuayb b. Mustafa b. Yûsuf (ö. 1192/1778); Abdülbâkî b. Ahmed (ö. 1193/1779); Seyid Osman b. Halîl (ö. 1193/1779); Mehmed Sâdık b. Ahmed (ö. 1194/1780); Seyyid Osmân b. Mehmed (ö. 1196/1782); Süleyman Fehîm b. Hasan (ö. 1199/1784); Abdülkâdir Hamdî Efendi (ö. 1210/1795); Mehmed Saîd b. Hüseyin (ö. 1216/1802); İbrâhim Tâhir, İbrâhim Ünfî.

Hoca Mehmed Râsim'in müze ve kütüphânelerde bulunan eserleri arasında: TİEM, 1449 numarada kayıtlı en'âm, TİEM, 2468, 2440; İÜK, A. 6512, 6922; İbnülemin Koleksiyonu 376, 3800; TSMK. H. 2183, 2195, 2196, 2200, 2210; Mısır Dârü'l-Kütübi'l-Mısriyye, F.c. 158, 161, T. 1; Michidan Üniversitesi Kütüphânesi 439, 441 numaralarda kayıtlı murakka' ve kıt'alar güzel örneklerdir.

Asrında Reîsü'l-Hattâtîn olan Râsim Efendi, 14 Şâban 1169 da vefât etti. Savaklarda Karaküçük Hâfız Efendi'nin yanına defnedildi. (1)

41 - Hıfzı: Râsim Efendi’nin talebesidir.

42 - Seyyid Abdulhalim: Yedikuleli Seyyid Abdullah Efendi’nin oğlu ve meşhur talebesidir.

43 - Seyyid Mehmet: Seyyid Abdullah Efendi’den mezun Seyyid Mehmet Efendi beş yüz Kur’an-ı Kerim yazmıştır. Bu sahada rekor Seyyid Mehmet Efendi’dedir.

44 - Hafız Salih: Çemşîr “Şimşir”Hafız diye anılır.Üç yüzden fazla Kur’an-ı Kerim yazmıştır.

45 - Şekerzâde Mehmet: Nesihte üzerine yetişen gelmemiş olarak bilinir. Şimşir Hafız ve Şekerzâde’nin yazıları karşısında hayranlıklar gizlenemez.

46 - Süleyman Ahenîn Kalem

47 - Ömer: Sarayda yazı muallimi ve sikkelerin ressamıdır.

48 - İmam Derviş Ali: İstanbulludur.Güzel yazmanın sırlarını Hafız Osman’dan öğrenmiş,ve onun hat üzerine olan düşüncelerinde faydalanmıştır.Kendisi aynı zamanda imam idi.1715 yılında da vefat etmiştir

49 - Hüseyin Hablî: ( - 1744) 42 yaşında yazıya başlamıştır.Derviş Ali den Sülüs ve Nesihi dersi almıştır.Pekçok öğrenci yetiştirmiş ve birçok Kur’an-ı Kerim yazmıştır.

50 - İpci

51 - Yahya Fahrettin: Tophanelidir.Derviş Ali ve Hüseyin Habli den ders almış,15 kadar Kur’an-ı Kerim yazmıştır.

52 - Yamak Salih:Sülüs ve Nesihi yi Hüseyin Habli den öğrenmiştir.Bıraktığı eserlerin çokluğu ile tanınan bir hattattır.

53 - Kütahyalı Şeyhzâde Mustafa(Mustafa el-Kutahî):Kütahyalıdır.Hüsnühattı Rodoslu dan yazmıştır.Şeyhzade olark tanınmıştır.

54 - Afif damadı Osman:Yazıyı Çengelköylü Hacızade Mustafa Efendi den öğrenmiştir.Şeyh tarzında yazan bir hattattır.

55 - Ebubekir Raşit : Konyalıdır.Hafızlardandır.Seyit Ahmet efendi den Hüsnühat dersi almıştır.Hüseyin Habli den de Sülüs ve Nesihi dersi almıştır.

56 - Trabzonlu Ömer Vasfî:Önce Hafız Yusuftan sonra Yamalızade Salih efendi den Sülüs ve Nesihi dersi almış,yazı hocalığına tayin edilmiştir. Birçok hattat yetiştirmiştir.

57 - İsmail Zühdî Efendi: Hıfzî Efendi’nin talebesidir. “Râkım geçilmez” sözüne mazhar meşhur hattat Mustafa Râkım Efendi’nin ağabeyi ve hocasıdır .Kabr-ı şerifi Edirnekapı haricindedir. Nesih yazı en son âhengine Şeyh Hamdullah ve Hafız Osman’dan sonra İsmail Zühdî’de kavuşmuştur. Sülüs yazıda da Şeyh’in ve Hafız Osman’ın en güzel harf ve kelimelerini alarak aynen, fakat kendi üslûb kanunlarıyla taklit ederek sıralamıştır. Bundan dolayı yazılarına “Şeyh’indir!” dendiği bile olmuştur.

58 - Mustafa Rakım Efendi (1757-1828):

Türk İslâm hat sanatının tartışmasız en büyük ismi olan Mustafa Râkım Efendi, 1757 yılında (1171 Hicri) Ünye’de doğdu. Ünyeli Mehmed Kaptan’ın oğlu ve büyük hattat İsmail Zühdî Efendi’nin küçük kardeşidir. Babası tarafından çocuk yaşta İstanbul’a getirildi. Bir yandan medresede dini ilimler tahsili yaparken, diğer taraftan hüsnühat ve resim eğitimi gördü.Sülüs ve nesih hattını ağabeyi İsmail Zühdî Efendi ve Üçüncü Derviş Ali Efendi’den (Ölümü: 1786) meşketti. Daha çocukluk çağında, henüz 12 yaşında iken meşki bitirip icazet, yani hattatlık şehadetnamesi aldı. Bu icazetnamenin hattındaki mükemmellik, hat erbabının hayranlığını kazanacak seviyededir. İcazet aldıktan sonra da çalışmalarına devam ederek hattatlığını olgunlaştırıp geliştirdi. Tâlik, tevki, rika gibi, aklâm-ı sitteye ait bütün yazı çeşitlerinde de son derece başarılı idi. Abidevi eserlerde kullanılmaya çok uygun bir yazı olan celî sülüste ise üstün sanat kâbiliyeti bütün parlaklığıyla ortaya çıkıyordu.


Mustafa Râkım’ın Reisülküttab Ratib Efendi ile yakınlığı vardı. Devlet ileri gelenlerinin çocuklarına hüsnühat dersi vermek münasebetiyle bir çok mühim kişinin yakınlığını kazandı. Bu arada Mustafa Râkım Efendi ressamlığı da ilerletmişti. Yapmış olduğu bir resim Ratib Efendi tarafından Sultan 3. Selim’e gösterildi ve çok beğenildi. Padişah Mustafa Râkım’dan kendi portresini de yapmasını istedi. Bu tabloyu yapmak münasebetiyle uzun zaman padişahın yakınında bulundu ve onun takdirini kazandı.

Mustafa Râkım bir süre sonra padişahın tablosunu bitirip kendisine arzetti. Tablo çok beğenildi. Râkım tarafından yapılan Sultan 3. Selim’in bu tablosu ne yazık ki şu anda mevcut değildir. Ya bir kazaya uğrayıp tahrip edilmiş, yahut bir çok başka benzerinde olduğu gibi, yurt dışına kaçırılmış olup özel bir koleksiyonu süslemekte olabilir.

Mustafa Râkım’a başarısından dolayı müderrislik rüusu verilerek taltif olundu. Osmanlı Devleti’nin madeni paralarının üzerindeki yazı ve resimleri düzenleme görevi de kendisine verildi. Ayrıca, padişah tuğrasını tanzim etmekle de görevlendirildi.

Mustafa Râkım, istikbalin Sultan 2. Mahmud’u olan şehzade Mahmud’a ve diğer şehzadelere yazı hocası olarak tayin edildi. Sultan 2. Mahmud da bir dâhî olan hocasından çok iyi faydalanmış, sülüs ve celî sülüste mükemmel bir hattat olmuştur. Yoğun devlet işlerine rağmen, amcası Sultan 3. Selim gibi o da hat, şiir ve musiki gibi güzel sanatlarla çok yakından ilgili idi. Sultan 2. Mahmud’un bazı levhaları İstanbul’daki selâtin camilerinde hâlâ durmaktadır.
Mustafa Râkım, 1805 yılında İzmir Kadılığı payesini aldı. Bu görevi almasında, ağabeyi İsmail Zühdi Efendi’nin talebesi olan Şehremini İbrahim Efendi’nin himayesinin etkili olduğu anlaşılmaktadır. 1816 senesinde Edirne payesi aldı. 1818 yılında İstanbul, 1820 yılında Anadolu kazaskeri oldu. 1823 yılında bilfiil Anadolu kazaskeri oldu.

kaynak: Dr. Mürselin GÜNEY

59 - Mehmet Esad Yesarî (1753-1798) :

Mehmed Esad Efendi, selefleri olan, hat sanatının ustalarından, Şeyh Hamdullah, Süleymaniye camiindeki yazılarını hayranlıkla temaşa ettiğimiz Şemseddin Karahisâri ve 17. asrın en büyük Hattatı Hafız Osman Efendiler gibi hat sanatına yenilik getirmiştir.

Osmanlı sanatkârları belli başlı hat nevileri olan; Kûfî, Muhakkak, Reyhani, Nesih, Celî Sülüs, Tevkî, Raik'a, Divanî, Siyâkat, Gubâr, Tuğra, Menşur, Zülfü Arûs, Hilâli, Muinî, Şikeste, Müselselde en mükemmel şekli bulmuş ve icra etmişlerdir.

Yalnız Esad Yesârî Efendiye gelinceye kadar 'Ta'lîk" yazıda İran hat sanatkârları önde bulunmaktaydı. Yesârî Efendi Ta'lik yazıya da en mükemmel şekli kazandırmış ve hat sanatının bu nevinde de en mükemmel eserleri Osmanlı sanatkârlarının verebileceğini ispatlamıştır.

Hattat Yesârî Efendi'nin hayatı da eserleri kadar dikkat çekicidir. O, azmin ve iradenin muvaffakiyetin temel şartı olduğunu göstermiştir. Yesârî Efendi dünyaya geldiğinde vücudunun sağ tarafı felçli ve sol tarafı titrekti. Fakat O, vücudun hakiki sahibinin kendisi olmadığını idrak edecek bir imana sahipti. Bu durumun çalışmaya, meslek edinmeye ve meslekte uzman olmaya mâni teşkil etmeyeceğini gösterircesine çalıştı. Küçük yaşta hattatlığa merak sarmıştı. Sağ eli felçli olduğundan sol eliyle yazıyordu. Bu yüzden "Yesârî" diye anılmaya başlanmış ve daha sonraları bu sıfat isminin yerine kullanılmıştır.

Devrin meşhur hattatlarından Seyyid Mehmed Efendi'den meşk etmiş kısa zamanda kabiliyetini göstermiştir. Bir müddet Seyyid Mehmed Efendi'den meşk ettikten sonra icazet almıştır. Daha sonra, Hattat-ı şehir Kâtipzâde Mehmed Refı' ve İsmail Refik Efendilerden de 1767'de icazet almıştır. Kısa zamanda temayüz eden ve çevrede tanınan Mehmed Esad Efendi gayet mütevazi bir karaktere sahipti. Bu yüzdendir ki sanatının takdiri yanında herkes tarafından sevilip, sayılmış, devrin ileri gelenlerinden büyük itibar görmüştür.

Devletin Şeyhülislâmı Veliyüddin Efendi, Mehmed Esad efendinin vücutça hastalıklı olmasına rağmen Hat sanatında kemâle erişi ve bu derece maharetine nispeten gösterdiği tevazuu karşısında; "Cenab-ı Hak, bu zatı bizim enf-i istihbarımızı (kibirlenen burnumuzu, kibirliliğimizi)kırmak için göndermiştir." demekten kendini alamamıştır. Es'ad Yesari Efendi, bu güzel sanatı gittikçe tekâmül ettirerek devrinin en meşhur hattatları arasında yer almıştır. Bu ustalığından dolayı Enderun'ı Hümâyun'a hat muallimi olarak tayin edilmiştir. Sultan 3.Selim'in de takdirini kazanmıştır. Esad Mehmed Efendi'nin hayatına dair değişik bir çizgi olarak 1791 senesinde kendisi gibi hattat olan oğlu Mustafa İzzed Efendiyle birlikte Hacca gittiğini bilmekteyiz.

Mehmed Esad Efendi tevazuu yanında sanatını öğretmekte de gayet cömertti. Sanatının zekatını, sadakasını, hatta bu sahadaki bütün varlığını cömertçe taliplilere dağıtıyordu. Evi âdeta bir mektep haline gelmişti. Bu sanata merak salanlar haftanın belirli günlerinde evini dolduruyor ve bu büyük sanatkardan meşk ediyorlardı. Mehmed Esad Yesârî Efendi 19 Aralık 1798'de İstanbul'da vefat ettiğinde geride kendisini ebediyete kadar hatırlatacak pek çok levhalar, kitabeler bırakmıştı.

Devrin şairlerinden Süruri vefatına şu kıta'yla tarih düşürmüştür:

"Hattât-ı hoş nivis Yesari Efendi'nin
Fevtîle kiydi hâme-i terceme-i siyah
Tarihi harfi mu'ceme ta'lik edüb dedim
Ceffelkalem Yesârîi Hattat getdi ah"

60 - Mahmud Celaleddin (?-1849): Dağıstanlıdır.Eski üstatların eserlerini inceleyerek,hat çalışmıştır.Kendine bir ekol yaratmayı başarmıştır.Pekçok da çırak yetiştirmiştir. 1849′da ölen ve Şeyh Murad Türbesi’ne defnedilmiştir. Meşk etmek için gittiği Yamakzade Salih ve Ebubekir Raşid Efendiler, Mahmud Celâleddin’in sert tabiatlı olması dolayısıyla Mahmud Celâleddin’e ders vermeyi reddetmişler, o da evine kapanarak hattı eski üstadların yazılarını tek başına inceleyerek ve kendi kendine öğrenmişti. Türk hattında ayrı bir ekol kuran Mahmud Celâleddin’in sert tabiatının izleri yazılarında da hemen belli olmaktadır.

61 - Esma İbret Hanım (?-1780):Mahmut Celaleddin in eşidir.Yazıyı eşinden öğrenmiş ve üslubu da eşininkinin aynısı olmuştur.Meşhur erkek hattatlar düzeyinde yazmayı başarmıştır.Bu nedenle de kendisine ibret lakabı takılmıştır.

62 - Fatma Şerife Hanım:Mehmet Hasip Paşa nın kızıdır.Sülüs ve Nesihi yazmıştır.Topkapı Sarayında,bir adet Hilyesi bulunmaktadır.

63 - Kazasker Mustafa İzzet Efendi (1801-1876) :
Türk mûsikîsi ile hat san'atlarında altın çağın idrâk edildiği XIX. Asırda bestekâr, neyzen, hânende, devlet adamı ve hattat olarak büyük bir şöhrete sâhip olan Mustafa İzzet Efendi, Tosya'da dünyâya geldi. Babası Destan (Destbân veya Bostan) Ağazâde Mustafa Ağa'dır. Anne tarafından soyu Tophâne Kâdîrîhâne dergâhı mezarlığında medfun peygamberimiz neslinden İsmâîl-i Rûmî'ye ulaşır. Babasının ölümü üzerine annesi, Mustafa İzzet Efendi'yi tahsil için İstanbul'a gönderdi. Fâtih Başkurşunlu Medresesinde Arapça ve dînî ilimleri öğrenmeye başlayan İzzet Efendi, sesinin güzelliği ve mûsikîye olan merâk ve kâbiliyeti sebebiyle, Kömürcüzâde Hâfız Şeydâ'dan mûsikî meşketti. Bir Cuma günü Hidâyet Câmii'nde müessir, dâvûdî bir ses ve güzel bir edâ ile okuduğu Na't-ı Şerîf'i çok beğenen pâdişah II. Mahmud, Silâhtar Gazî Ahmed Paşazâde Ali Paşa'ya onun san'at öğrenimi ve terbiyesiyle alâkalanmasını emretti. Sultânın bu irâdesi üzerine Ali Paşa, bir müddet İzzet Efendi'yi kendi dâiresine alarak saray için yetiştirdi. Ali Paşa'nın yanında gördüğü bu tahsil ve terbiyeden sonra, Galatasaray'ına alınan İzzet Efeni üç yıl Galatasaray'ında ilim ve mârifetini daha da geliştirdi. Bu esnâda kudretli bir hattat, iyi bir hânende ve usta bir neyzen olarak kendini gösterdi. Bu hünerleri sâyesinde şöhreti saraya kadar aksedince Enderûn-ı Hümâyun'a alındı. Sarayda pâdişâhın ihsâna gark ettiği Şâkir Ağa, Dellâlzâde İsmâil Ağa, Suyolcu Sâlih Efendi, Kömürcüzâde Hâfız Efendi, Basmacı Abdi Efendi gibi kudretli bir san'atkâr kadrosu içinde mûsikî bilgisini ve hünerini geliştirme imkânı buldu. Pâdişâhın huzûrunda yapılan fasıllara hânende ve neyzen olarak iştirâk etti. Sarayda san'at hayâtının en olgun çağını idrâk eden İzzet Efendi, Türk mûsikîsine olan vukuf ve yüksek san'at anlayışı sebebiyle bütün sanatkârların hürmet ve takdirlerini kazandı.

Mûsikîde olduğu gibi Hat San'at târihinde en önemli bir mevki işgal eden İzzet Efendi, sülüs ve nesih yazılarını Çömez Mustafa Vâsıf Efendi (ö. 1269/1853)'den, nesta'lîk yazısını da Yesârîzâde (ö. 1265/1849)'den öğrenerek me'zun oldu.

İlim ve san'atı, kâmil bir insan olma yolunda vâsıta kılmış olan İzzet Efendi, etrâfının iltifat, îtibar ve alkışlarını kendisine sağlanan ikbal ve yüksek mevkileri, tasavvuf terbiyesinden aldığı prensiplerle arka plana atmayı bilmiş bahtiyarlardandı. Fakat zamanla saray hayâtından iyice sıkılan İzzet Efendi, hacca gitmek için izin istedi. 1246/1830'da müntesibi olduğu Nakşî şeyhlerinden Ali Efendi ile berâber hacca gitti. Mekke'de bir müddet Şeyh Mehmed Can Efendi'nin hizmetinde bulundu ve onun yanından seyr ü sülûkünü tamamladı. Dönüşte ilim muhitlerinden istifâde maksadıyla yedi ay Mısır'da kaldı. İstanbul'a döndükten sonra Mahmud Paşa Hamamı yakınlarında bir ev satın olarak yerleşti ve özlemini çektiği, saraydan uzak, dervişâne bir hayâta başladı.

Bir Ramazan günü Bâyezid Câmii'nde kâmetini dinleyen pâdişah II. Mahmud: "Kâmet alan kimdir?" diye sordu. Bunun üzerine: "Bir Özbek dervişidir" diye arzettiler. Pâdişah: "Mustafa Efendi'nin sesini ben tanımaz mıyım, beni mi aldatıyorsunuz?" dedi. Kendisini terkederek, derviş kıyâfetinde dolaşmasına son derece müteessir olan pâdişah onun cezâlandırılmasını istedi ise de sonra affetti. Tekrar saraya alınan İzzet Efendi, huzur fasıllarına bâzen ney üfleyerek bâzen de sesiyle katıldı. II. Mahmud'un ölümünden sonra, Eyyüb Sultan Câmii hatipliğine tâyin edildi. 1261/1845'de de I. Sultan Abdülmecid'e ikinci imam oldu. Sırasıyla Selânik, Mekke, İstanbul ve Anadolu Kazaskerliği pâyesi verildi. Daha sonra şehzâdelere yazı ve bedi Besmele hocalığı, Nakîbü'l-Eşraf ve fiilen Rumeli Kazaskerliği yaptı. Halim velîm, vakur, zarif, nüktedan ve âbir bir zat olan İzzet Efendi'nin şiirleri de vardır.

27 Şevval 1293/16 Kasım 1876'da vefât eden İzzet Efendi, Tophâne'de Kâdirîhâne hazîresine defnedildi. Mezar kitâbesi talebesi Muhsinzâde Abdullah Bey tarafından yazılmıştır.

Dînî ve lâdîni mûsikî formlarından yirmi üç eseri zamânımıza kadar gelmiş olan İzzet Efendi, sülüs ve nesih yazılarında zamânının şeyhi ve Hâfız Osman'ı kabul edilir. Celîde zaman zaman Mustafa Râkım yolunda da eser vermekle berâber, kendine mahsus bir üslûba sâhiptir.

İzzet Efendi'nin on bir Kur'ân-ı Kerim, iki yüzden fazla büyük ve küçük boy hilye (TİEM, 408 numarada kayıtlı Kur'an-ı Kerîm, TSMK. GY. Biri 379 numarada kayıtlı 1287 târihli yazdığı büyük boy hilye ile 1243 numarada kayıtlı 1293 târihli büyük boy hilye bu sâhadaki eserlerine örnek olarak gösterilebilir), on beş kadar Delâilü'l-hayrat otuzdan fazla enâm, sayısız murakkaâr ve kıt'ata, Ayasofya Câmii'nin 7.5 m çapında büyük, dâirevî, celî sülüs çehâr-ı yâr levhaları, Bursa Ulu Câmii'nde iki büyük levha, İstanbul'da Hırka-ı Şerif Câmii, Dolmabahçe Sarayı, Ali Paşa Mescidi, Harbiye Nezâreti (İstanbul Üniversitesi) tak kapısının iç tarafındaki celî nesta'lık kitâbe yazıları, Ayasofya Hünkâr Mahfili, Bâbıâli Nallı Mescid, Mısır'da Mehmed Ali Paşa Türbesi kitâbeleri, Washington'da 1269'da Sultan Abdülmecid tarafından hediye edilmiş Râkım imzalı tuğra altında iki satır celî nesta'lik, zafer âbidesi kitâbe yazısı, Ayasofya, Hırka-i Şerif, Büyük Kasım paşa, Küçük Mecidiye, Sinan Paşa, Yahyâ Efendi câmileri celî sülüs, nur âyeti kubbe yazıları san'at dünyâmıza bıraktığı eserleri arasında zikredilebilir. Harf inkılâbından önce matbaalarda kullanılan hurufat Kazasker'in eseridir. Ayrıca Keşfü'l-İrâb ve Avâmil Muribî adlı iki telifi vardır. Mûsikide Tarz-ı Cedîd makâmı onun terkîbidir.

Hat san'atı sâhasında yetiştirdiği talebelerinden Mehmed Şevket Vahdetî (ö. 1288/1871); Şefik Bey (ö.1297/1880); Muhsinzâde Abdullah Bey (Reîsü'l-hattatîn) (ö. 1317/1899); Abdullah Zühdî Bey (ö. 1296/1879); Hasan Rızâ Efendi (ö. 1338/1920); Kayışzâde Burdurlu Hâfız Osman (ö. 1311/1894); Mehmed İlmî Efendi (ö. 1342/1923); Mehmed Hilmi Efendi (ö. 1318/1900); Hafız Hasan Sırrî (ö. 1325/1907); Hafız Hasan Tahsin (1331/1916) Siyâhî Selim efendiler önde gelen hattatlardandır. (1)
_______________________________________________________________
1-İbnülEmin, Son Hattatlar, s. 158-166; A. Süheyl Ünver, Hattat Mustafa İzzet ve Eserleri, İstanbul 1953; Tayyarzâde Ahmed Ataullah, Atâ Târîhi, İstanbul 1291, c. III, s. 16; Uğur Derman, Türk San'atının Şâheserleri, s. 28; İbnülemin, Hoş Sadâ, İstanbul 1958, s. 225; Yılmaz Öztuna Türk Mûsikîsi Ansiklopedisi, c. II, s. 48, 49; Abdurrahman Şeref, Târih Musâhebeleri, s. 314-318; Letâif-i Enderun, s. 189, 278, 465; Mehmed Süreyyâ, Sicil, s. 462, 463; Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri, c. II, s. 329, 330; Habib, Hat ve Hattâtân, s. 155-176; Fâik Reşad, "Kazasker Mustafa İzzet Efendi" Hazine-i Fünûn, İstanbul 1313, sy. 11, s.93.

64 - Mehmet Hulusî Efendi (1869-1940) :İstanbulludur.Sülüs ve Nesihi yazılarını Muhsinzade Abdullah Efendiden öğrenmiştir.Devrinin ünlü Talih üstadıdır.Bu konudaki ustası da Sami Efendi olmuştur.

65 - Seyyid Mehmet Şevkî Efendi: (1829-1887) Dayısı hattat Hulusî Efendiden sülüs ve nesihi meşk etmiş ve asla üstadını bırakmamıştır. Kütüphaneye "Hafız Osman murakka’aları“ denen yazılarını görmek için devamlı gider, yazıları çok mütalaa ederdi.

İsmail Zühdî Efendinin yazılarını elde eder ve ruhundan ruhuna feyiz almak için haftanın muayyen günlerinde Edirnekapı dışındaki kabrini ziyaret ederdi. Özellikle sülüs ve nesihte zirveye yerişen bir hattatımızdır.

Hattat Fuat BAŞAR “Hattı Şevkî Efendi gibi rüyada bile öğretirler.” demişti.
Zirveye oturanlardan biri olan hattat Samî Efendi de Şevkî Efendi hakkında şöyle demiştir: “Şevkî Efendi istese de hatalı yazamaz.”

Şevkî Efendi’nin hat şeceresi şöyledir:
a) Mehmet Hulusî (Dayısı)
b) Mahmud Racî
c) Ömer Vasfî
d) Yamak Salih
e) Hüseyin Haplî
f) Derviş Ali (Sanî)
g) Hafız Osman
h) Nefeszâde İsmail
i) Derviş Ali (Evvel)
j) Halid bin İsmail Erzurumî
k) Hasan’ul-Üsküdârî
l) Pîr Mehmet Dede
m) Damad Şükrullah Halife
n) Şeyh Hamidullah

66 - Samî Efendi (1838-1912) : İstanbul’da doğan Hattat Sami Efendi, yorgancılar kethüdası Hacı Mahmud Efendi’nin oğludur. Bundan dolayı ilk yazılarında “Yorganizade” imzasını kullanmıştır. Sıbyan Mektebi’nde okurken Boşnak Osman Efendi’den aklam-ı siteyi meşk etti. Kabiliyeti ve eski üstadların eserlerini tetkiki sayesinde günden güne yazısını geliştirdi. Mümtaz Efendi (ö.1288/1871)’den Bab-ı Ali Rik’ası öğrendi. Bilhassa celi sülüs ve celi ta’likte rakipsiz bir sanatkardır. Hattat Sami Efendi. XX. yüzyılda yetişen hattatların celi sülüs, celi ta’lik, celi divani ve divani hocası olan Hattat Sami Efendi, divani yazılarını ve tuğra çekmeyi küçüklüğünde memur olarak girdiği Divan-ı Hümayun’da Nasıh Efendi’den öğrendi. Mustafa Rakım’ın öğrencilerinden Recai Efendi (ö. 1291/1874)’den celi sülüs; Kıbrısizade İsmail Hakkı Efendi (ö. 1278-1279/1862)’den nesta’lik; Ali Haydar Bey (ö. 1287/1870)’den celi Nesta’lik dersleri alarak kendini yetiştirdi.

 

Sâmi Efendi tarafından Kapalıçarşı' nın Fesçiler Kapısı üzerine yazılmış Celî Ta'lîk kitabesi.

Aynı kitabenin, yıllar sonra Sâmi Efendi eliyle tekrar yazılmış örneği.

Sami Efendi, 1327/1909’da Divan-ı Hümayun’dan emekliye ayrıldı. Ayrıca Divan-ı Hümayun ve Enderun Mektebi’nde dersler verdi. Hattat Sami Efendi, XIX. yüzyılın ikinci yarısında aklam-ı sitede klasik yolu izleyen en kuvvetli hattatlardan biridir. Hat hocalığı yaparken birçok kimse kendisinden istifade etmiştir. Ömer Vasfi (1297-1347/1880-1928), İsmail Hakkı Altunbezer (1869-1946), Necmeddin Okyay (1300-1396/1883-1976), Kamil Akdik (1278-1360/1862-1941), Nazif (ö. 1331/1913), Hasan Rıza (ö. 1338/1920), Elmalılı Hamdi Yazır (ö. 1361/1942), Neyzen Emin Yazıcı (ö. 1945) bunların en meşhurlarındandır. 1332/ 31 Mayıs 1914’te açılan Medreset’ül-Hattatin adlı hattat okulunda Sami Efendinin rolü görülür. Nitekim öğrencilerinden Hasan Rıza, Hulusi Yazgan, Kamil Akdik, İsmail Hakkı Altunbezer ve Necmeddin Okyay bu okulda dersler vermişlerdir. Hattat Sami Efendi’nin eserleri genellikle özel koleksiyonlarda bulunmaktadır. 1912 yılında vefat eden Hattat Sami Efendi’nin kabri İstanbul Fatih Camii haziresindedir. Mezar taşını Kamil Akdik celi sülüs ile yazmış, taşın süslemesini de İsmail Hakkı Altunbezer yapmıştır.
Sonradan talebesi Necmeddin Okyay, üstadının vefatına şu tarihi düşmüştür:
Ser-füru eyler cihan tarih-i Necmeddin için
Göçtü Sâmi kaldı Râkım mesleği üstadsız.

Hattat Sami Efendi’nin celi sülüs ve nesta’lik levhaları daha çok Cihangir, Aksaray Valide, Rami, Edirnekapı’da Mihrimah ve Üsküdar’da Altunizade camilerinde bulunmaktadır. Taşa geçirilmiş yazı ve kitabeleri de şunlardır: Kapalıçarşı’nın iki kapısı üzerindeki tamir kitabesi, hadis ve tuğra; Bab-ı Ali’de vilayet yanında Nallı Mescid’deki hadis; Şehzade, Kantarcılar ve Ali Paşa Camilerinin kapılarındaki ayetler; Tophane’den 1956’da Maçka Parkı’na nakledilen Hamidiye Çeşmesi ve Etfal Hastanesi ile Eminönü Yeni Cami’nin arkasında İş Bankası bitişiğindeki çeşme ve Erenköyü’nde Zihni ve Galip Paşa Camilerinin kitabeleri; Yıldız Sarayı bahçesindeki çeşme yazısı.

67 - Bakkal Arif Efendi (1830-1909) :Filibelidir. Medrese tahsili yapmıştır.Hattat İsmail efendiden ders görmüştür.Kendisi sayısız meşk,Sülüs ve Nesihi,Hilye,Evrad olarak pek çok eser bırakmıştır.

68 - Râkım Bey (1874-1949): Bakkal Arif Bey’in talebesidir.

69 - Paşazâde Ali Haydar Bey( 1802-1870) : Asrın seçkin hattatlarındandır.Talih yazı üstadıdır.İcazetnamesi Topkapıda bulunmaktadır.

70 - Hoca Sadeddin Efendi: Osmanlı Şeyh’ul-İslâmı.

71 - Yahya Efendi: Osmanlı Şeyh’ul-İslâmı.

72 - Feyzullah Efendi: Osmanlı Şeyh’ul-İslâmı.

73 - Veliyuddin Efendi: Osmanlı Şeyh’ul-İslâmı. 18. asır Türk hat sanatının önde gelen isimlerinden olan Veliyüddin Efendi İstanbul’da 1768′de öldü. Celi talik hatla yazılmış olan harf çalışmalarının biraraya getirilmiş olduğu bu albüm halen Topkapı Sarayı’nda muhafaza ediliyor. Özellikle levhalarda ve kitabelerde kullanılan celi talik hattın ustası olan Veliyüddin Efendi, hattatlığının yanı sıra kadılık, Anadolu ve Rumeli Kazaskerliği yapmış ve şeyhülislâmlığa kadar yükselmişti. Kendi adıyla bilinen kütüphanenin de kurucusu olan sanatkârın bu karalamasında, celi talik harflerin yazılış biçimleriyle ilgili yeni arayışlar içinde olduğu görülüyor.

74 - Çelebizâde Asım Efendi: Osmanlı Şeyh’ul-İslâmı.

75 - Hekimoğlu Ali Paşa: Osmanlı Sadrazamı.

76 - Koca Râgıp Paşa: Osmanlı Sadrazamı.

77 - Üstad Ağakapılı İsmail Efendi: Hafız Osman Efendi’nin benzeri olmayan müstesna bir zat olduğunu devamlı vurgulardı.

78 - Yâkut bin Hilâl

79 - Yesarîzâde: Esad Yesârî’nin oğludur.
Yesari Mehmed Esad Efendi'nin oğlu olan Yesarizade Mustafa İzzet, İstanbul'da doğdu. Yazıya babasından öğrendi, ondan icazet aldı , ayrıca Osman el-Üveysi Efendi de 1788'de kendisine ayrı bir icazet verdi.
Devlet memuriyetinde yüksek makamlara çıkan hattat, 1842'de Rumeli kazaskeri oldu. Çok sayıda eser verdi ve Türk hattının en önemli sanatkárlarından biri kabul edildi.
Yesarizade'nin hat sanatımızdaki asıl önemi, 'Türk Nestalik Ekolü'nü kurmuş olmasıdır. Nestalik yazı, onun yaptığı hamleyle Türk zevkinin hakim kılındığı bir sistem halini aldı. Bu ekolün kurulmasından sonra hattatlar İran'ın nestalik üslubunu terkettiler ve Yesarizade Ekolü'nü takibe başladılar. Bu tavrın eksik noktalarını da Mustafa İzzet Efendi'den sonra gelen Sami Efendi tamamladı.

80 - Mehmet Tahir (?-1845) : Mahmud Celaleddin Efendinin başta gelen öğrencilerindendi.Sultan Abdülmecit’in yazı hocası idi.

81 - SULTAN ABDÜLMECİD: Osmanlı Devleti’nin 31. padişahı olan Sultan Abdülmecid, 1839′la 1861 yılları arasında yaşadı. Hattatlıkla Mahmud Celâleddin Efendi’nin yolundan gitti ve döneminin en iyi sanatkârlarından olan Tahir Efendi’den dersler aldı. Dolmabahçe ve Ortaköy Camileri’ndeki bütün yazıları o yazdı. Bugün müzelerde ve diğer camilerde bugün çok sayıda eseri bulunan Sultan Abdülmecid’in üzerinde ‘Allah’ ve ‘Muhammed’ sözlerinin yeraldığı bu hattı şimdi Topkapı Sarayı’nda muhafaza ediliyor.

82 - Hacı Kâmil Akdik (1861-1941): ”Reis’ul-hattatîn” lâkabına hakkıyla kavuşanlardan.

83 - Hacı Nuri Korman (1868-1951): Ortaköy doğumudur.Zeki Dede den Talik,Alaaddin Bey den Sülüs ve Nesihi dersi aldı.Mısır da bi buçuk sene kalarak hat dersi verdi.Daha sonra Güzel Sanatlar Akademisinde yazı hocalığı yaptı.Bir kaç Kur’an-ı Kerim ,Evrad,Hilye-i Şerif ,dua kitapları ve levhalar yazmıştır.

84 - Aziz Efendi (1871-1934): Trabzon doğumludur.Hem Sülüs ve Nesih,hem de Talik yazan bir hattattı.Talik yazıdaki üstadı Sami Efendi idi.Uzun süre katiplik yapmıştır.12 Kur’an-ı Kerim yazmıştır.Büyük boyda 3 hilyesi ,Bursa Ulu Camii de de levhaları vardır.

85 - Hasan Rıza Efendi (1849-1920): 1267(1849) de Üsküdar da dünyaya geldi. Babası Tırnova posta müdürü Ahmet Nazır Efendi. Hat yazısını önceleri Yahya Hilmi Efendi den öğrendi ve Hattat Şevki Bey ile Muzıka-ı Hümayun da öğrenerek icazetini aldı. Ta'lik yazıyı Hattat Sami Efendi'den öğrenmiştir. Hattat Şefik sayesinde Kazasker Mustafa İzzet Efendiden oldukça istifade etmiştir. Muzıka-ı Hümayün de hat öğretmenliğine tayin edildi. 1914 yılında açılan Medresetü'l Hattatin de; sülüs, nesih ve reyhani hocası oldu.
Sülüs ve Nesih' te çok yetenekli olduğundan, Hafız Osman dan sonra en değerli hattat sayılır. 19 Kur'an-ı Kerim yazmıştır. Yazılarının güzelliği, açık ve okunaklı olduğu için daima tercih edilmiştir.
Sultan Reşad' ın isteği üzerine 8 ciltlik Buhari-i Şerif, en önemli eserlerinden sayılır. 1338(1920) de vefatı üzerine RumeliHisarı mezarlığına defnedilmiştir. Hattat Halim Özyazıcı' nın hocasıdır.

86 - Mustafa Halim Özyazıcı (1898-1964): İstanbul doğumludur.Yazıya Rik’a ile Rüştiye mektebinde Hattat Hamit Aytaç’tan başlamıştır.Daha sonra Ferit bey den Divani,Hasan Rıza ve Kamil Akdik ten Sülüs ve Nesih,Hulusi Efendi den Talik Meşki aldı.Fevkalade hızlı yazı yazardı.Kendisinin çeşitli yerlerde Cüz,Kıt’a ve levha gibi sayısız eserleri vardır.

87 - İsmail Hakkı Altunbezer (1873-1946): Kendisi Kuruçeşmelidir.Tuğra çekme usulü ile Divani,Celi Divani ve Celi hatlarını meşhur Hattat Sami efendi den meşk etmiştir.Çok iyi bir hattat olmasının yanı sıra ressamdı.Pek çok yağlıboya tablosu,ve bir çok camii de yazıları vardır.

88 - Beşiktaşlı Hacı Nuri Efendi (1868-1951):

89 - Filibeli Hacı Arif Efendi

90 - Ömer Vasfî Efendi (1880-1928): Mahmud Yazır’ın hocası.

91 - Elmalılı Hamdi Yazır (1878-1942): Sami Efendi’nin talebesi.

92 - Mahmud Yazır (1895-1952): Elmalı da doğdu.Sülüs ve Nesihi Bakkal Arif efendinin oğlu Rakım, Ömer Vasfi ve Aziz Efendi den,Talik yazıyı da Hulusi efendi den ders alarak öğrenmiştir.

93 - Neyzen Haci Muhammed Emin Yazıcı Efendi (1898-1964): Ömer Vasfî Efendi’ nin kardeşidir.

94 - Nazif Efendi: Ruscukludur.Sami Efendiden Celi,Divani,Tuğra meşk etmiş,hatta 60 yaşından sonra Talik icazeti almıştır.Dönemin büyük üstadlarından biridir.

95 - Necmeddin Okyay (1883-1967): Üsküdarlıdır.Talat beyden Rik’a,Divani,Celi Divani yazılarıdan icazet aldı.Sonra Bakkal Arif efendiden Sülüs-Nesih dersi almıştır.Bu arada ebruculuk ve aharcılık( kağıdı cilalama sanatı) öğrenmiştir.Üstad Sami efendiden Talik ve Celi Talik meşk etmiştir. Güzel Sanatlar akademisinde hocalığı vardır.

96 - Hafız Kemal Batanay (1891-1981): İstanbulludur.Ondört yaşında iken Kur’an-ı Kerim ezberleyerek hafız oldu.Talik yazıyı Hulusi Efendi den ders alarak öğrenmiştir.icazetini ondan almıştır.

97 - Mahir İz:

98 - Prof. Dr.Nihat Çetin

99 - Tuğrakeş Hakkı Bey

100 - Yahya Hilmî Efendi: İstanbulludur.Ahmet Hazım efendi den icazet almıştır.Haşim efendi ve Halil Zühtü efenden Sülüs ve Nesih dersi aldı.Özelikle Sülüs ve Nesih te çok olgun bir tarzı vardı.Yirmibeş Kur’an-ı Kerim,En’amlar ve levhalar yazmıştır.

101 - Şefik Bey (1819-1879): İstanbulludur.Ali Vasfi efendi den yazıyı öğrenmiştir.Şefik bey Sülüs,Nesih ve Celi Divani yazıda üst kademelere yükselmiştir.Yazının bütün inceliklerini bilirdi.

102 - Çırçırlı Ali (Haydar) Efendi: Şefik Bey’in talebesidir.

103 - Hakkı Efendi (Hakkı Bey): Samî Efendi’nin talebelerindendir.

104 - Faik Bey, Ferit Bey

105 - Hâmid Aytaç(1891-1982): Diyarbakırılıdır. Asıl adı Musa Azmi idi.İstanbul a 1908 yılında gelmiştir.Her ne kadar burada Güzel Sanatlar Akademisine girdi ise de,maddi sıkıntılar nedeni ile bitiremedi.Onun en büyük aşkı yazı yazmak idi.İlk hocası Akif Tütenk idi. Diyarbakırda okurken hat hocalarından Sülüs ve Nesih öğrenmiştir.1910 yılında ise İstanbul da Gülşen-i Maarif mektebinin yazı hocası olmuştur.Meşhur Hattat Halim Özyazıcıyı bu mektepte tanımış,ve yetişmesinde büyük rol oynamıştır.Pek çok büyük üstaddan ders almış,ama en çok ta Esat Yesari gibi bir büyük ustanın tesiri altında kalmıştır. Yurt içi ve yurt dışında bir çok yazısı vardır.

106 - Macid Ayral (1891-1961) : İstanbul doğumludur. Sülüs ve Nesih yazıyı Beylerbeyi'nde Hamidiye Mektebi'nde okurken, Hocası Ali ve Enderunlu Ahmet Rakım Efendi' lerden öğrendi. Hattat Şefik Bey'e hayrandı ve yazısına çok çalıştı. Medresetü'l-Hattatin'e devam etti. İsmail Hakkı Bey'den celî sülüsünü, Hulusi Efendi'den talik yazısını ilerletti. 1955 yılında Irak'a hat hocalığı için gitti. Şişli, Levent, Şile, Seyid Ahmet, Bebek, Yeşilköy Kemer Hatun ve Davut Paşa camilerinde celi yazıları yer almaktadır.