HAT SANATINDA
KULLANILAN MALZEMELER

KALEMLER	MAKTA ve KALEMTRAŞ
Hatta kullanılan en önemli araç kalemdir. Bunlar başlıca; kamış kalem, kargı kalem, tahta kalem ve demir kalemdir.	Kamışın ucu önce elde yontulduktan sonra makta üstüne konup kalemtraş denen bıçakla kesilir. Makta, eni ekseriye 2-3 cm, boyu 15-20 cm, kalınlığı 1-2 mm kadardır. Kalem kesilecek tarafında, kalem yatağı veya kalem yuvası yahut hane-i kalem (= kalem evi) bulunan bir altlıktır; fildişi, boynuz, ya da kemikten yapılır.
DİVİD	LİKA
	Yazı genellikle, is, zamk, su ve daha başka katkı maddelerinin katılmasıyla hazırlanan siyah mürekkeple yazılır ve hokkanın içine bir miktar lika yerleştirilerek mürekkep kıvama ulaşması için birlikte karıştırılarak yazıya hazırlanır.
HOKKA
Mürekkep hokka içinde saklanır. Camdan başka pişmiş topraktan, metalden, çeşitli ağaçlardan hokka yapılabilir. Kalem sokulduğunda uç dibine vurup bozulmasın diye hokkanın içine lıka denen bir tutam ham ipek konur. Mürekkebin akıcı olması, rengini solmadan uzun süre koruması gerekir.

Klasik ve Çağdaş Hat Sanatında, hat ile uğraşan sanatçıların kullandığı bazı kalem çeşitleri hakkında resimler :

1 - Kurşun Kalem


2 - Marangoz Kalemi


3 - Keçe Kalemi



4 - Sivri Burunlu Dibi Düz Yelkenli Kalem



5 - Sivri Burunlu Geniş Dibi Düz Yelkenli Kalem



6 - Sivri Uçlu Hat Kalem Seti




7 - Bambu Kalem




8 - Sivri Uçlu Hat Kalemi
 




Bu konunun detayları hakkında tam bilgi almak isteyenler; aşağıdaki linkten ingilizce metin ve resim olarakta inceleyebilirler.

http://www.oweis.com/Calligraphy-tools.pdf

Bambu Kamışının
Yetiştirilmesi ve Bakımı

Bambu ÇİÇEĞİ
Bambular iki yüzden fazla türe ayrılır. Bazı bilim adamları bunu beş yüze kadar çıkarırlar. Bambulardan çoğu Asya’ da, büyük bir kısmı ise Amerika’ da, bazıları Afrika’da, deniz yüzeyinde 3.000 m ( Himalaya ), hatta 5.000 m ( Andlar ) yüksekliğe kadar yetişir. Bambunun, içi boş ve düğüm düğüm bölmeli bir gövdesi, düğümlere bağlı sürekli yada süreksiz bir yaprak kını ve başaklardan oluşan az çok dallı salkım biçiminde çiçekleri vardır. En büyük bambu türü ( Cava’ da yetişen Gigantocloa maxima ) 45 m boy yapar. Hemen hemen bütün bambular, Güney Avrupa iklimine uyum gösterir. Bugün bambular tropikal kuşakta yer alan ülkelerin hemen hepsinde yetiştirilmektedir. Çin kçkenli olan saz bambu, Cezayir’ de yetiştirilir. Bambular kök parçalarıyla yetiştirilip çoğaltılır. Bambuların hafif fakat esnek ve dayanıklı olan gövdeleri ( sapları ), gemi direği ve yapı gereci olarak kullanılır. ( Çin ve Japonya’ da bazı köylerde evlerin tümü bambu odunuyla yapılmıştır.) bambu gövdeleri enine kesilerek, bunlardan vazolar, kutular, trampetler yapılır. Körpe filizleri sebze olarak yenilir. Bazı bambu türleri çok nitelikli kağıt hamuru verebilir. XVII. yy.’ da, Avrupa’ ya ithal edilen bambu gövdelerinden az çok işlenerek evlerde, teraslarda ve bahçelerde kullanılabilen hafif mobilyalar yapıldı. Türkiye’ de XIX: yy.’ ın ikinci yarısında, saray bahçelerinde yetiştirilmeye başlayan bambulardan bir grup bugün Beylerbeyi Sarayı’ nın bahçesindedir. Akdeniz ve Ege Bölgelerinde de bambu yetiştirilebilir.

Fazla ışık almayan aydınlık biryer seçilmeli bambunun boyuna göre bir saksıya dikilmeli. Saksının su kabı genişçe ya da çok derin olmalı. Toprağı taşsız toprak olmalı. 

Bambu satın alınıp saksısına dikildikten sonra saksının pozisyonu değiştirilmeden bakım yapılmalı. Yaz ve Kış Saksının su kabında devamlı olarak su bulundurulmalı. (Japon şemsiyesi gibi). Ortamın sıcaklığına göre su verilmeli. Şebeke suyu kullanılacaksa 2 gün bekletilmeli (Klor kireç pas tortu vs.). Ortam sıcaklığı 18 derecenin altında bakılmamalı. Çok neşeli bir bambunuz olsun isterseniz: 20-30 dereceler arası bir eviniz varsa günde iki defa yapraklarına ve kamışına su püskürtebilirsiniz.

Üretimi filizler kesilip suyun içinde köksaldırarak yapılır. 


Yazı sanatında kullanılan kamış kalem, daha çok Hazar denizi kenarı ile Irak Dicle nehri kenarında bulunan Vâsıt şehrinden temin edilmiştir. Kamış kalemin ham hâli nohûdi renkte olup, renginin kararıp sertleşmesi için gübre içine yatırılır. Gübre içerisinde sertleşen kamışın rengi koyu kahverengi olur. Bu kurutma işlemi, sıcak ülkelerde kamışlar, güneşe karşı serilerek de yapılmaktadır.

Hindistan’da yetişen içi dar, uzun boğumlu ve dışı benekli kalemler (Menevişli kamış) kendileri zaten sert olduğu için gübreye yahut güneşe yatırma işlemi yapılmamaktadır.

Yapılan en büyük hata bu bitkiyi aldıktan sonra çiçekçilerin yönlendirdiği gibi bir vazoya koyup o şekilde büyütmemizdir. Her bitki toprakta yetişir toprakta yetişmeyen bitkiler bile (göl yada havuz bitkileri) alttaki kaliteli kum toprak karışımı maddelere ulaşmak için uzun kökler salarlar.

HÜSN-İ HAT KALEM ÇEŞİTLERİ

KAMIŞ KALEM: Kamış kalemler genellikle koyu kestane rengindedirler. Sarı, alaca ve benekli olanları da vardır. Irak, İran, Cava ve Hind nev'ileri meşhurdur. En serti Cava ve en makbulü İran ve Irak kalemleridir.

KARGI KALEM: Celi yazılar için kargı kalemler kullanılır. Kargı kalemler, kamış kalemlere göre daha kalındırlar. Fakat bunların kalınlıkları arttıkça, parmak arasında idareleri zorlaştığından, ince saplı tahta kalem kullanılması tercih edilir.

TAHTA KALEM: Ihlamur veya gürgen ağaçından istenilen kalınlıkta yontularak yapılır. Sap tarafı, parmaklar arasında rahatça tutmağa ve hareket ettirmeğe elverişli olmalıdır. Tahta kalemin birkaç çeşiti vardır. Bir kısmının yalnız ortasında çatlağı bulunur. Bir kısmında ise, çatlağın iki tarafından kalınlığa göre iki veya daha fazla yuvarlak delikler bulunur. Kalem ağzı çok enli ise, bu deliklerden çatlağa giden ince yollar açılır. Mürekkep, deliklerde toplanıp yollardan çatlağa, buradan da ağıza akar.

DEMİR KALEM: Nesih gibi ince yazılarda, kalemin ucu çabuk bozulmamak ve muhtevası zengin bir eserin başından sonuna kadar kalemin kalınlık ve keskinlik ayarını muhafaza etmek için, çelik kalem uçları, ağızları bileği taşından istenilen kalınlıkta bilenerek kesimi ayarlandıktan sonra, kamış kalemin ucuna takılarak kullanılır.