Kitre Bebek Sanatı

Toplumların kültürel hayatında, giyim-kuşamın önemli bir yeri bulunmaktadır. Her ne kadar, insanoğlunun kıyafet giymesinin kökeninde korunma amaçlı bir zorunluluk yer alsa da, toplumların gelişimi ve yaşam biçimleri açısından toplumun değerlerini yansıtan birer sembol olma özelliği de bulunmaktadır. Giyim kuşam coğrafi koşulların, toplumsal ve kişisel değer yargılarının, gelenek ve göreneklerin ve ekonomik koşulların biçimlendirdiği önemli bir kültürel unsurdur. Kıyafetler, kişilik ve statü belirlemede önemli bir role sahiptir.

Bu açıdan toplumların kıyafet kültürü insanlık tarihinin gelişim belgeleri niteliğindedir. Önceki devirlerde insanın, sosyal statüsünü belirleyen tarzda giyindiği alışılagelmiş olduğu kıyafeti vardı. Her yöre insanının günlük hayatta, iş yaparken, düğünlerde, bayramlarda ve eğlencelerde giyilen farklı özelliklerde kıyafetleri bulunmaktadır. Aslında bu bir zorunluluktan çok geleneğin insanların önüne koyduğu bir yaşam biçimiydi. Bu nedenle kıyafetler bize, ait olduğu toplumla ilgili değer yargıları, inançları, töreleri, gelenek ve görenekleri, ekonomik yapıları, estetik ve sanatsal özellikleri hakkında bilgi vermektedir.

Yurdumuzda ve dünyanın çeşitli yerlerinde farklı malzemeler kullanılarak üretilseler de, bebekler artık ortak bir amaç için varlıklarını sürdürüyorlar; içinden çıktıkları ülkenin bir sembolü, simgesi durumundalar. Bizlerin uyguladığı “kitre bebek” folklorik bebek diye adlandırdığımız yapma bebekler, kitre, yapıştırıcı olarak kullanılıp tel, kağıt ve pamuktan beden oluşturulmakta, daha sonra pamuklu, ipek ve dokuma kumaşlardan kostüm dikilip bebeğe montaj yapılır. İnsana çok yakın olan bu bebekler giyinmiş heykel görünümünde olur. Bu görüntüsüyle dünü bugüne taşıma özelliği ile öne çıkar.
Kitre Bebek
Medeniyet ve kültürlerin beşiği ve geçiş yolu olan ülkemizde geleneksel el sanatlarının zengin ve uzun bir geçmişe sahip olduğu tartışılmaz bir gerçektir. Bir ulusun kültürel değerlerinin en önemlisi ve en anlam yüklü belgeleri olarak tanımlanabilen el sanatları üretildikleri yörenin kültürünü yansıtırlar ve yöre onlarla simgeleşir.

Türk kültürünün zenginliğini yansıtan el sanatlarından birisi olan kitre bebekler günümüzde hak ettiği ilgiyi görememekte ve kaybolmaya yüz tutmuş değerimiz arasında yer almaktadır.

KİTRE BEBEK
Özellikle kız çocuklarının herşeyden daha değerli oyuncaklardır bebekleri. Her kız çocuğunun onlarca oyuncak bebeği vardır. Bugün gelişen teknoloji ile birlikte onlarca türde oyuncak bebek üretilmektedir. Oyuncak sanayinin gelişmediği dönemlerde ise, anneler kendi el emekleriyle bebekler yaparladı çocuklarına. Dünyanın en eski oyuncağı olarak bilinen oyuncak bebekler, geven bitkisinin yapıştırıcı maddesi kullanılarak yapıldığı için Kitre Bebek olarak bilinmektedir. Zamanla gelişen ve bir el sanatı olarak yerini alan oyuncak bebekler, ne yazık ki günümüzde kaybolmaktadır.

Bebek nasıl yapılır?
Bebek sanatında iki tür teknik kullanılır. Birincisinde başa kumaş gerilir, yüz hatları dikiş atılarak belirlenir ve iğne ile anlam kazandırılır, ikinci teknikte ise, tel ve kağıt üzerine sarılan başın üzerine pamuk katları kitre ile yapıştırılarak işlenir. Bir heykeltıraş titizliği ile çalışılır. Pamuk kuruduktan sonra boyama işlemine geçilir. El ve ayak için ince tel üzerine parmaklar ayrı ayrı kitre ve pamukla sarılır. Daha sonra parmaklar bir araya getirilerek iplikle bağlanır. Pamukla etlendirilip, şekil verilir. Kuruduktan sonra boyanır. Bacak için kalın tel, kollara ise daha ince tel kullanılır. Bu eklenen tellerin üzerine yumuşak pelür kağıdı sarılır. Kollar, bacaklar ve baş hazırlandıktan sonra, hepsi bağlanarak birleştirilir. Bu işlem yapılırken insan vücudundaki 1/7 oranına dikkat edilir. Beden kağıtla beslenip etlendirilir. Kuruduktan sonra boyanır. Son aşama olan kostüm hazırlanmadan önce, hangi yörenin kıyafeti giydirilecekse o kostüm hakkında araştırma yapmak lazımdır. Kostüm dikilirken antik kumaşlar kullanılıp, otantik nakışlarla zenginleştirilir.

Kız Teknik Genel Müdürlüğü Tarafından Türkiye Genelinde Düzenlenen ‘Yöresel Kitre Bebek’ Yarışmasında, Adapazarı Anadolu Kız Meslek, Kız Teknik ve Kız Meslek Lisesi, İl Genelinde 4 Dalda Birincilik Elde Etti.

Afyonkarahisar geleneksel kıyafeti

Folklorik Kitre Bebek Yarışması’nda Bursa Olgunlaşma Enstitüsü ikinci oldu.

Kafkas yöresi folklorik bebeği

Karadeniz yöresi